AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Katedra pw. św. Mikołaja Biskupa

    .
    fot. Tomek Skórzewski

    Podstawowe informacje

    adres
    ul. Kanonicka 5, 62-800 Kalisz
    rodzaj budowli
    kościół
    data powstania
    lata 1253-1257
    Hierarchia kaliskich kościołów, jeżeli można o takiej mówić, jest dość prosta. Czy to ze względu na wiek świątyń, czy też z uwagi na posiadane godności, od wieków palmę pierwszeństwa w Kaliszu nosi popularny wśród wiernych kościół św. Mikołaja. A dwa przymioty: „najstarszy” i „katedra” to jedne atrybutów stanowiące niezbicie o wyjątkowości tej świątyni.
     
    Choć nie zachował się do naszych czasów akt fundacyjny kościoła, wiadomo ponad wszelką wątpliwość, że „Mikołaj” jest w Kaliszu najstarszy, a za datę początku jego budowy przyjmuje się połowę lat 50. XIII wieku. Fundatorem świątyni najprawdopodobniej był, wraz z małżonką, ówczesny książę kaliski Bolesław Pobożny. Budowę tego trójnawowego, o charakterze halowym, gotyckiego gmachu, wraz z górującą nad otoczeniem wieżą, ukończono na  przełomie XIV i XV wieku. Z dalszą historią rozbudowy, modernizacji i upiększenia naszej katedry nierozerwalnie związane są trzy osoby: Albin Fontana, Franciszek Tournelle, oraz przyrodni brat Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Włodzimierz. Pierwszy z nich, włoski architekt Albin Fontana, dokonał przebudowy i odnowienia kościoła po zniszczeniach, jakim uległa obecna katedra w XVI i XVII wieku. W roku 1612, trzy lata po kolejnym z pożarów trawiącym świątynię, Włoch przystąpił do jej odbudowy. Prace ukończono przed rokiem 1639, kiedy to odbyła się ponowna konsekracja odnowionego kościoła. Dziełem Albina Fontany jest zachowana do dnia dzisiejszego partia sklepienno-dachowa  świątyni, a także wschodni szczyt z sygnaturką. Przebudowy dokonano w duchu manieryzmu, nurcie sztuki zrodzonym w dobie późnego renesansu i wczesnego baroku. Zwieńczeniem ówczesnych prac było upiększenie, przez kaliski zespół sztukatorów, sklepień świątyni dekoracją stiukową w charakterystycznym dla późnego renesansu stylu kalisko-lubelskim.

    Drugi z naszych bohaterów, architekt Franciszek Tournelle, związany jest z podejmowanym w XIX wieku, przez kolejnych proboszczów, trudem „dźwignięcia” podupadłego kościoła. Znamienną datą jest rok 1874, kiedy to budowniczy guberni warszawskiej Królestwa Polskiego przystąpił do odbudowy zniszczonej podczas pożaru w 1706 roku wieży. Prace trwały dwa lata a okaleczony kościół zyskał nową, neogotycką, strzelistą wieżę. Odbudowa wieży, była tylko jednym z etapów „wielkiej renowacji” świątyni. Podczas prac przeprowadzonych w latach 1869-1876 między innymi zainstalowano chór z prospektem organowym oraz nową ambonę, odnowiono ołtarze, a z dawnej zakrystii utworzono kaplicę Matki Boskiej Pocieszenia. Kaplicę tę zwaną też „Kaplicą Polską” lub „Pod orłami” w roku 1909 oddano w ręce malarza i grafika Włodzimierza Tetmajera. Młodopolski artysta pokrył jej ściany patriotycznymi freskami, w oknach umieścił zaprojektowane przez siebie witraże, tworząc z kaplicy „perłę” wśród zabytków zgromadzonych w grodzie nad Prosną. 

    Przeglądając karty historii kaliskiej katedry warto zwrócić uwagę na szereg dat i wydarzeń ważnych zarówno dla samego kościoła jak i miasta. Pierwsza data to rok 1303, w którym to arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka wydał dokument poświadczający, że kościół św. Mikołaja w Kaliszu jest kościołem parafialnym. Ponad pół wieku później król Kazimierz Wielki oddał budujący się wciąż kościół pod opiekę kanoników laterańskich sprowadzonych do miasta ze wsi Męka pod Sieradzem. Kolejny z arcybiskupów gnieźnieńskich, Wincenty Kot w roku 1441, doceniając aktywną działalność sprowadzonych do Kalisza kanoników wyniósł kościół, którym się sumiennie opiekowali, do godności kolegiaty zakonnej. Zakonnicy funkcjonowali w grodzie nad Prosną do roku 1810, kiedy to Zgromadzenie Kanoników Laterański w Kaliszu dekretem prymasa Polski Ignacego Raczyńskiego zostało skasowane. W roku 1621 będący w przebudowie „Mikołaj” wzbogacił się o obraz „Zdjęcie z krzyża” pędzla Pawła Rubensa. Fundatorem obrazu był poseł króla Zygmunta III Wazy do namiestnika hiszpańskiej części Niderlandów, starosta bydgoski, Piotr Żeromski. Cenne malowidło znajdowało się w barokowym XVII wiecznym ołtarzu głównym do nocy z 13 na 14 grudnia 1974 roku. Feralnego wieczoru w prezbiterium świątyni wybuch pożar, który jak mówi oficjalna wersja strawił jedynego w Polsce „Rubensa”. Do dnia dzisiejszego obraz uważany jest za jeden z najcenniejszych zaginionych w Polsce dzieł sztuki. Z kaliskim kościołem pw. św. Mikołaja związani są również znani ludzie pióra. Jesienią 1838 roku ochrzczono tu małego Adama Asnyka, natomiast we wrześniu 1862 na ślubnym kobiercu stanęła Maria Wasiłowska, poetka i nowelista, znana bardziej pod nazwiskiem męża, jako Maria Konopnicka. Ważnym dniem w historii świątyni był 4 lipca 1819 roku, kiedy to odbył się ingres Andrzeja Wołłowicza, pierwszego biskupa erygowanej rok wcześniej diecezji kujawsko-kaliskiej. Apetyty na Kalisz jako stolice biskupstwa były duże. Ostatecznie jednak katedrę, seminarium duchowne oraz kapitułę katedralną ulokowano we Włocławku. Niecałe dwa stulecia później 25 marca 1992 papież Jan Paweł II bullą „Totus Tuus Poloniae pop ulus” powołał do życia diecezję kaliską i podniósł do godności katedry kaliskiego „Mikołaja”. Uroczysty wjazd do nowej katedry, nowego biskupa kaliskiego, księdza Stanisława Napierały, miał miejsce 12 kwietnia tegoż roku. Natomiast sam papież Jan Paweł II odwiedził kaliską katedrę i modlił się w niej 4 czerwca 1997 roku

    Nie mniej ciekawe od samego kościoła jest jego najbliższe otoczenie. Odnaleźć możemy tu zabytkowy budynek, obecnie dom parafialny, który przez wieki był siedzibą  Kanoników Laterańskich. Obiekt ten, wzniesiony w połowie XV wieku i kilkukrotnie przebudowywany, uważany jest za jeden z najstarszych budynków mieszkalnych w Kaliszu. Godnymi uwagi są również: horyzontalny słoneczny zegar będący onegdaj własnością zakonników ze zgromadzenia Reformatów przy Rogatce Wrocławskiej, murowana kapliczka z Jezusem Frasobliwym przeniesiona tu z Nowego Rynku oraz uszkodzony dzwon „Mikołaj”, kryjący w sobie niezwykłą historię. W latach 70. ubiegłego wieku ówczesny proboszcz parafii ks. Stanisław Piotrowski na murze okalającym kościół umieścił pierwszą tablicę pamiątkową „ku czci”. Nagromadzone latami na murze epitafia i tablice pamiątkowe stworzyły jedyną w swoim rodzaju „Ścianę Pamięci”.  

    Andrzej Drewicz


    Źródła:
    - „Kalisz -  Przewodnik”, Władysław Kościelniak
    - „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz
    - „Architektura kościoła św. Mikołaja w Kaliszu”, Kazimierz Pospieszny, „Rocznik kaliski”, tom XX
    - www.katedra.kalisz.pl
    - www.kalisz.info


    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.