AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Albert Nestrypke

    Podstawowe informacje

    autor
    Albert Nestrypke
    rodzaj budowli
    styl modernistyczny

    Można by powiedzieć, że miasto Kalisz pamięta jedynie o swoich największych osobistościach. Hołubi Asnyka, Konopnicką, Szolc-Rogozińskiego czy Marię Dąbrowską, natomiast notorycznie zapomina, czy też pomija swoich bohaterów, tych z drugiego szeregu. Zarzut jest tak samo słuszny jak i bezzasadny. Bezzasadny, bo uczciwie rzecz biorąc nie sposób wiecznie pamiętać o drugoplanowych personach związanych z grodem nad Prosną. Słuszny, bo niestety ciągle jest za dużo białych plam na historycznej mapie Kalisza.


    Jedną z najważniejszych w historii miasta postaci jest architekt Albert Nestrypke. W trudnym czasie, bo po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918, jako jeden z najlepiej wykształconych kaliskich budowniczych objął kluczowe w tamtym czasie stanowisko architekta powiatowego. Zasiadał też w Komisji dla Zatwierdzania Planów na odbudowę Kalisza. Z ramienia Ministerstwa Robót Publicznych brał udział w pracach Komisji Szacunkowej Miejscowej z siedzibą w Kaliszu, oceniającej zniszczenia wojenne na terenie ówczesnych powiatów: kaliskiego, słupeckiego, konińskiego, łęczyckiego, tureckiego, sieradzkiego oraz wieluńskiego. A przed wszystkim projektował, i to w duchu modernizmu, nowoczesnego stylu architektonicznego rodzącego się w początkach dwudziestolecia międzywojennego. Nasz bohater przyszedł na świat w Kaliszu w 1887 roku. Pochodził z rodziny ewangelickiej o niemieckich korzeniach, jego matką była Teresa z Reinsteinów, natomiast ojcem Karol Nestrypke, ogrodnik w Parku Miejskim. Tuż przed maturą w roku 1905, Albert wraz z bratem wziął udział w strajku szkolnym, co poskutkowało wydaleniem go ze szkoły i rozpoczęciem wieloletniej „tułaczki” po Europie. Świadectwo dojrzałości zdawał już we Lwowie, a w roku 1911 ukończył Wydział Architektury Wyższej Szkoły Technicznej „Fridericiana” - uczelni w tym okresie w Polsce określanej jako Politechnika w Karlsruhe. Praktykę zawodową odbywał początkowo w Mannheim, by później na dwa lata przenieść się do Rygi. Tu najprawdopodobniej zastał go wybuch I wojny światowej, a że był poddanym Mikołaja II, ostatniego cesarza Rosji, wcielony został do carskiej armii. Ranny podczas walk w roku 1915, wyleczony w szpitalu wojskowym ostatecznie powrócił do rodzinnego Kalisza. Kiedy dokładnie powrócił nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że z początkiem stycznia 1919 roku otworzył w mieście biuro architektoniczne.  Wkrótce też przyjął posadę architekta powiatowego i zaangażował się czynnie w odbudowę zniszczonego w sierpniu 1914 roku Kalisza.


    W grudniu 1919 roku powstał pierwszy ze znanych projektów Alberta Nestrypke. Był to zrealizowany częściowo projekt trzypiętrowej kamienicy u zbiegu dzisiejszej Alei Wolności i ulicy Śródmiejskiej. Projekt powstał dla, żydowskiego zpochodzenia, kaliskiego kupca Majera Oppenhejma. W miejscu po zniszczonym „Hotelu Polskim”, zdołano wznieść jedynie jednopiętrowy, narożny budynek, a w jego wnętrzu założono sklep spożywczy o nazwie „Złoty Róg”. Mało atrakcyjne zabudowania rozebrano w latach 70. ubiegłego wieku tworząc skwer, który odziedziczył nazwę po nieistniejącym sklepie.


    Z grudnia 1919 pochodzi też, niezrealizowany projekt naszego bohatera, a dotyczący zagospodarowania placu przy ulicy Rzeźniczej. Zgodnie z planami miał tam powstać zaprojektowany z dużym rozmachem i polotem, wkomponowany w historyczne centrum Kalisza, monumentalny gmach, coś na kształt współczesnych „galerii”. Dwa lata później, z tyłu piekarni Mystkowskiego, od strony ulicy Rzeźniczej wzniesiono, jedyny w ścisłym centrum miasta, parterowy budynek przyozdobiony charakterystycznymi pilastrami. Czy można przypisać naszemu bohaterowi, autorstwo popularnych w Kaliszu „Delicji”? Zdania są podzielone. Pewne jest ponad wszelką wątpliwość, że nadzór budowlany tego budynku prowadził architekt powiatowy Albert Nestrypke. 


    W pełni zrealizowanym projektem i nad wyraz udanym, okazała się kamienica dla Marcina Szmigielskiego, miejscowego stomatologa. Zaprojektowany przez Alfreda Nestrypke na początku lat 20. ubiegłego wieku budynek mieszkalny, wyróżnia się ścianą frontową, przyozdobioną efektowną loggią. Kamienicę od ulicy oddziela zielony skwer oraz stanowiące z nią całością, wysokie murowane ogrodzenie z balustradą. Dom Szmigielskiego przy ulicy Niecałej 8 w roku 1995 uznano za zabytek i objęto ochroną prawną. 

     

    Mniej więcej w tym samym czasie w miejscu zniszczonego „Hotelu Europejskiego” przy ulicy Mariańskiej 4, wzniesiono nową kamienicę. Projekt tandemu Nestrypke-Czyżewski powstał w lutym 1920 roku i zakładał powstanie nowego hotelu. Jednak z uwagi na potrzeby mieszkaniowe, w listopadzie 1922 roku, zmieniono przeznaczenie budowli z hotelu na zwykły budynek mieszkalny. Narożna kamienica, której  ukończenie prac budowlanych miało miejsce w listopadzie roku 1924, zwieńczona została attyką z charakterystycznymi wazami oraz przyozdobiona wieloma motywami architektonicznymi, silnie wyróżniającymi ja spośród sąsiednich kamienic.

     

    W drugiej połowie lat 20. ubiegłego wieku Albert Nestrypke dla sióstr nazaretanek opracował projekt budynku szkoły wraz z internatem. Brak finansów opóźnił realizację projektu. Dopiero po 10 latach, w roku 1936 przystąpiono do budowy nowego, trzypiętrowego gmachu szkoły przy ulicy Harcerskiej 1. Wybuch II wojny światowej przerwał budowę, którą ostatecznie dokończono w roku 1948. We wrześniu tego roku siostry nazaretanki mogły uruchomić nauczanie, które prowadziły do roku 1962. Na ulicę Harcerską siostry powróciły w jesienią 1989 roku i szczęśliwie prowadzą swoją szkołę do dnia dzisiejszego.   

     

    Na początku lat 30. ubiegłego wieku nasz bohater był twórcą trzech ciekawych projektów. Pierwszy, duży projekt, to tak zwany „dom braci Kowalskich”, budynek w Kaliszu, zwany też „drapaczem chmur. Modernistyczną kamienicę przy ulicy Śródmiejskiej wzniesiono w roku 1930, a inwestorami prac byli kaliscy przedsiębiorcy, bracia Maurycy i Leon Kowalscy. Drugi projekt, lżejszy gatunkowo choć nie mniej charakterystyczny, to ustawiony w roku 1933 naprzeciw Rogatki Wrocławskiej murowany kiosk, w kształcie graniastosłupa o podstawie trójkąta, z mieszczącym się w jego wnętrzu zegarem konstrukcji Rafała Stiltera. Tego samego roku, na skraju parku, rozpoczęto realizację „prywatnego” przedsięwzięcia Alberta Nestrypki. Przy dzisiejszej ulicy Niecałej 5 wzniesiona została nowoczesna willa, o zachowanym, pomimo upływu lat i dokonywanych remontów, wyraźnym rysie modernistycznym. Prywatne dzieło Alberta Nestypke w XXI wieku doceniono i w roku 2001 nadano mu status zabytku. 


    Za zabytek uznano też, zrealizowany w roku 1937, projekt kaliskiego architekta przy ulicy św. Stanisława 9. Pierwotnie kamienica służyła częściowo jako „Hotel Polonia”, a obecnie cały gmach jest już budynkiem mieszkalnym. Wzniesiona na łuku ulicy kamienica nosi cechy stylu marynistycznego, o czym świadczyć ma zagięcie fasady budynku oraz okrągłe okna, do złudzenia przypominające okrętowe bulaje.

     

    Projekt i realizacja sali koncertowej dla Kaliskiego Ewangelickiego Towarzystwa Śpiewaczego przy ul Częstochowskiej 15, był ostatnim dziełem Alberta Nestrypke w Kaliszu. Projekt budynku powstał we współpracy z innym kaliskim architektem, Jerzym Dreszerem i został zrealizowany w roku 1938. Ciekawostką jest fakt, że spółka autorska pracowała za darmo, a w wyniku owocnej współpracy miasto zyskało nowoczesny i funkcjonalny budynek użyteczności publicznej. Po wojnie, w latach 1945-1948, w murach sali koncertowej siedzibę swą miał Związek Walki Młodych, później urządzono w niej  Młodzieżowy Dom Kultury.


    Z racji zajmowanego stanowiska architekta powiatowego Albert Nestrypke nadzorował realizację wielu inwestycji w przedwojennym Kaliszu. Między innymi w latach 1928-30 kierował budową cerkwi pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła przy ulicy Niecałej. W latach 30. ubiegłego wieku nadzorował też prace budowlane szpitala miejskiego im. Przemysła II, przy ulicy Toruńskiej oraz nieistniejącej już hali Szrajerów. Podwójny udział miał przy wznoszeniu w latach 1928-38 Rzeźni Miejskiej przy ulicy Majkowskiej. Tu nie tylko prace nadzorował ale również był projektantem ubojni, chłodni oraz fabryki lodu.    

     

    W dostępnych źródłach nic nie mówi się o dokonaniach i życiu byłego architekta powiatowego po ukończeniu II wojny światowej. Wiadomo tylko, że Albert Nestrypke zmarł w Kaliszu, 25 czerwca 1977 roku i został pochowany rodzinnym grobie na miejscowym Cmentarzu Ewangelickim. 


    Andrzej Drewicz


    Źródła:


    - „Albert Nestrypke jako projektant budynków użyteczności publicznej w Kaliszu w okresie międzywojennym”, Joanna Bruś-Kosińska, „Rocznik kaliski”, tom XXXVIII

    - „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz

    - „Dom braci Kowalskich we wspomnieniach” oraz „Dom nr 15 (część III)”, artykuły Anny Tabaki i Macieja Błachowicza w „Życiu Kalisza”

    - „Kalisia nowa” nr 8-9-10/2013

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.