AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Opatówek

    .

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    miejscowość

    Spośród wielu wyjątkowych osób związanych z tą miejscowością bezapelacyjnie palmę pierwszeństwa dzierży Józef Zajączek książę herbu Świnka. Choć ten zażarty obrońca Konstytucji 3 Maja, napoleoński generał, a w końcu namiestnik Królestwa Polskiego, był przez współczesnych sobie oceniany dość negatywnie: „Oto jest sternik nieszczęsnego kraju - zajączek z ducha, świnka z obyczaju..”, to z punktu widzenia mieszkańców Opatówka o żadnych negatywnych odczuciach do osoby starego generała mowy być nie może.
    Od początku swojej długiej i bogatej historii Opatówek stanowił dobra kościelne. W połowie XIII wieku był własnością arcybiskupów gnieźnieńskich i dzięki ich staraniom, a dokładniej dzięki Jarosławowi Bogorii-Skotnickiemu w pierwszej połowie XIV wieku, otrzymał on prawa miejskie. To właśnie za sprawą tego arcybiskupa wzniesiono w Opatówku, w miejsce drewnianego dworu, murowany zamek obronny. Reliktami tamtej średniowiecznej budowali jest istniejące do dzisiaj w opatowieckim parku wzgórze zamkowe oraz staw będący fragmentem zamkowej fosy.

     

    Własnością kościelną Opatówek był do końca XVIII wieku, kiedy to po II rozbiorze Polski dobra kościelne zostały skonfiskowane przez władze pruskie. W roku 1807 klucz dóbr opatowieckich wraz z samym miastem trafił w ręce gen. Józefa Zajączka. Przyszły naczelnik Królestwa Polskiego otrzymał Opatówek w nagrodę za zasługi oddane cesarzowi francuskiemu na polu walki podczas wojen napoleońskich. Za jego rządów nastąpił gwałtowny rozwój miasta. Powstała wtedy w Opatówku fabryka sukna wybudowana w 1824 roku przez niemieckiego fabrykanta Adolfa Gottlieba Fiedlera. W klasycystycznym, uznanym za zabytek, budynku głównym fabryki mieści się jedyne w Polsce Muzeum Historii Przemysłu, z ciekawym ekspozycjami stałymi i czasowymi.


    W parku założonym jeszcze przez arcybiskupów gnieźnieńskich gen. Zajączek wybudował około roku 1819 klasycystyczny pałac. Budowla wzniesiona według projektu Piotra Chrystiana Aignera, nie dotrwała do naszych czasów. Została rozebrana na początku XX wieku, a w jej miejscu w roku 1905 staraniem kolejnych właścicieli Opatówka, rodziny Schlösserów, wzniesiono kolejną rezydencję.

    Nowy pałac, pobudowany stylu szwajcarsko-tyrolskim, spłonął w roku 1973, a jego pozostałości zostały rozebrane trzy lata później.  O byłej świetności części rezydencjonalnej miejscowego majątku stanowi jedynie, rozplanowany na nowo na początku XIX wieku przez wspomnianego wcześniej Piotra Chrystiana Aignera, park w stylu angielskim. Obecnie wiedzie do niego neogotycka brama z 1915 roku, przez którą niegdyś wjeżdżało się na pałacowy dziedziniec. Przez blisko 15 hektarowy, malowniczy park przepływa rzeczka Cienia, a nad kanałem łączącym rzekę z parkowym stawem, przerzucono oryginalnej konstrukcji żeliwny mostek. Przyjmuje się, że datowana na rok 1824 konstrukcja, jest najstarszym żelaznym mostem w Polsce.

    Pozostałościami bogatego zespołu pałacowego są: wybudowana około roku 1820 klasycystyczna oficyna, a także, oddzielone od części rezydencjonalnej wytyczoną w roku 1942 ulicą Kaliską, zabudowania folwarczne oraz domy mieszkalne pracującej w majątku służby dworskiej. Z tego samego okresu pochodzi też, wzniesiony w roku 1820 przy drodze prowadzącej z Opatówka do Kalisza przed wsią Zduny, zabytkowy  budynek rogatki.


    Bardzo ciekawą historię posiada kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. W XIV wieku arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria-Skotnicki ufundował w miejscu drewnianego kościółka jednonawową, murowaną gotycką świątynię. Najprawdopodobniej pozostałościami po kościele pw. św. Doroty jest małe okienko w murze dzielącym prezbiterium od kaplicy św. Anny oraz stojąca przy wejściu do kościoła kamienna kropielnica. Średniowieczny kościół został przebudowany w drugiej dekadzie XIX wieku. Pomysłodawcą przebudowy był gen. Józef Zajączek a prace wykonano według wytycznych wspominanego już architekta Piotra Chrystiana Aignera. Pozostałościami tamtej świątyni jest wieża znajdująca się nad prezbiterium obecnego kościoła. Trzecia i ostatnia przebudowa opatowieckiego kościoła rozpoczęła się w roku 1905 wg projektu  Konstantego Wojciechowskiego i zakończyła się uroczystą konsekracją nowej świątyni w roku 1912. We wnętrzu neogotyckiego kościoła, nad którym górują widoczne z oddali dwie strzeliste wieże, zasługuje na szczególną uwagę kaplica św. Anny. To w niej znajduje się nagrobek dobroczyńcy Opatówka gen. Józefa Zajączka, wraz z tablicą trumienną.W nawie głównej umieszczono oryginał figury św. Jana Nepomucena,  która wcześniej przez blisko dwieście lat stała w Opatówku na kolumnie przy ulicy św. Jana. Na chórze w roku 1929 zainstalowano organy powstałe w pracowni warszawskiego organmistrza Antoniego Adolfa Homana, a w roku 1937 prezbiterium kościoła pokryto polichromią autorstwa Jerzego Wronowskiego. Uroku świątyni dodają witraże zamontowane w oknach kościoła.


    Do zabytkowych obiektów sakralnych Opatówka należy też plebania, która powstała w latach 80-tych XIX wieku oraz ufundowana w połowie XIX wieku przez Gabrielę Radoszewską kapliczka św. Józefa. Jak głosi legenda kapliczka ta stanęła w miejscu cudownego ocalenia męża Gabryjeli, Józefa Radoszewskiego. Godnym zauważenia jest też cmentarz w Opatówku. Ciekawostką jest to, że dzieli się on na dwie części, główną katolicką i mniejszą ewangelicką. Odnaleźć tu możemy kaplicę grobową Radoszewskich, byłych właścicieli opatowieckiego majątku oraz groby pochodzące z końca XIX wieku.
    Pomimo, że Opatówek utracił w roku 1870 prawa miejskie zachował do dnia dzisiejszego typowy dla miasta układ urbanistyczny. Pośrodku dzisiejszej wsi znajduje się podłużny rynek, ze stojącym pośrodku pomnikiem opatowian - ofiar II wojny światowej, którego autorem jest Wiesław Andrzej Oźmina. W rynku odnajdziemy tzw. Dom Gillerów, w którym urodzili się słynni opatowianie: Agaton i Stefan Gillerowie, a także charakterystyczne zabudowania na rogu ulicy Kościelnej placu Wolności. Tą narożną kamienicę potocznie, acz niesłusznie, nazywa się „pałacem” właściciela fabryki Adolfa Gottlieba Fiedlera. Znawcy tematu skłaniaj się ku tezie, że służyła ona w  XIX wieku jako zajazd, w którym faktycznie mógł zamieszkiwać goszczący w Opatówku, a mieszkający na co dzień w Saksonii fabrykant.

     

    Do ciekawych zabudowań Opatówka należy zaliczyć neogotycką „Cukiernię” z umieszczonym na elewacji herbem gen. Zajączka oraz znajdujące się przy budynku stylowe ogrodzenie z bramą. Nieopodal rynku wzniesiono w roku 1870 szkołę dwuwyznaniową fundacji Edwarda Fiedlera, która obecnie służy jako budynek miejscowej straży pożarnej. Naprzeciwko byłych zabudowań szkoły znajduje się wzniesiona na początku XX wieku fabryka Lalek i Zabawek Drewnianych. Miej więcej z tego samego okresu pochodzi też budynek dworca kolejowego w Opatówku, powstałego w ramach budowy kolei warszawsko-kaliskiej. W latach 1914-1917 doprowadzona została do Opatówka linia kolejki wąskotorowej, późniejszej Kaliskiej Kolei Dojazdowej. Przez lata funkcjonowała tu stacja Opatówek Wąskotorowy, która obsługiwał ruch pasażerski jak i towarowy, i z której koleją wąskotorową można było dotrzeć do Zbierska i Turku.

     

    Grafiki dzięki uprzejmości Pana Władysława Kościelniaka.
    Archiwalne  zdjęcia pałacu gen. Zajaczka i pałacu Schlösserów dzięki uprzejmości Gminnej Biblioteki Publicznej im. Braci Gillerów w Opatówku.
    Źródła : - Stanisław Małyszko „Majątki Wielkopolskie. Tom VI. Powiat Kaliski” - Alicja Lubowicka, Maja Mówińska „Kościoły Diecezji Kaliskiej – Nasze Dziedzictwo”
    - www.parafiaopatowek.pl
    - www.biblioteka.opatowek.pl

     

    Andrzej Drewicz

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.