AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Cmentarz katolicki na Rogatce cz. I

    .

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    nekropolia

    Cmentarz katolicki w Kaliszu, zwany też Miejskim, to najmłodszy z zespołu trzech cmentarzy na kaliskiej Rogatce, a zarazem najstarsza zachowana w Grodzie nad Prosną nekropolia rzymsko-katolicka. Jakby nie przymierzając, bo cmentarz to jednak teren dość osobliwy, nekropolia przy ulicy Górnośląskiej to miejsce w historii miasta wyjątkowe i magiczne. Z uwagi na spoczywających na niej zasłużonych kaliszan i wybitnych mieszkańców Kaliskiego, a także z uwagi na nagromadzone tu budowle sztuki sepulkralnej katolicki cmentarz na Rogatce śmiało może kandydować do miana „kaliskich Powązek”.

    W nawiązaniu do europejskich rewolucji w dziedzinie pochówków, wynikłej z podnoszenia standardów sanitarnych w miastach, w drugiej połowie XVIII wieku zaczęto w Rzeczypospolitej wprowadzać nowe reguły chowania zmarłych. Zasadniczo zmiany polegały na zamykaniu przykościelnych nekropoli i budowaniu z dala od granic miejskich, cmentarzy dla ogółu społeczeństwa. Od roku 1787 w Kaliszu za sprawą rozporządzenia Komisji Dobrego Porządku ruszył proces wygaszania pochówków na cmentarzach przykościelnych. Początkowo dotyczyło to tylko nekropoli przy kościołach znajdujących się w obrębie murów miejskich, później rozporządzenie objęło też świątynie leżące na przedmieściach miasta. Zgodnie z założeniami reformy w roku 1803 rozpoczęto tworzenie w Kaliszu jednego, dużego wspólnego dla wszystkich kaliskich parafii cmentarza katolickiego. Jak nie trudno się domyśleć wybór lokalizacji mógł być tylko jeden i był nim pagórkowaty teren przy ówczesnym Trakcie Wrocławskim w bezpośrednim sąsiedztwie istniejącego już cmentarza ewangelickiego.

    Choć uroczyste otwarcie cmentarza datuje się na 4 listopada 1807 roku, to pierwszy pochówek miał miejsce już 5 września tegoż roku, kiedy to za „murami miasta” pochowano młodą członkinię parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Franciszkę Tunderską. Trzeba tu zaznaczyć, że początkowo nekropolia ta służyła dwóm kaliskim parafiom, wspomnianej już parafii WNMP oraz św. Mikołaja. Pierwszych znacznych prac związanych również z powiększeniem obszaru cmentarza dokonano na początku lat 40. XIX stulecia. Wówczas to powstało, po części murowane, ogrodzenie nekropolii z klasycystyczną bramą wjazdową, wzniesiono też dom pogrzebowy z mieszkaniem grabarza. Pomimo, dokonanego w tamtym czasie znacznego powiększenia cmentarza, czterdzieści lat później uległ on ponownemu zapełnieniu. Zmusiło to władze miasta do nowych rozwiązań odciążających „starą” nekropolię. W roku 1882 podjęto postanowiono o budowie nowego cmentarza katolickiego na Tyńcu, co spowodowało powolne wygaszanie katolickiej nekropolii na Rogatce. Pierwsza decyzja o jej zamknięciu zapadła w roku 1913 i obowiązywała do wybuchu I wojny światowej. Kolejną decyzję o zamknięciu cmentarza, ale już z możliwością chowania w grobach rodzinnych podjęto w roku 1923 i obowiązywała ona do zakończenia II wojny światowej. Od roku 1945, do roku 1977, kiedy to na powrót ograniczono pochówki z możliwością chowania tylko w istniejących już grobach murowanych, w miejsce ziemnych grobów zaczęto wznosić „klasyczne” nagrobki lastrykowe, mocno zmieniające wygląd tej zabytkowej nekropolii. Trzeba tu przyznać, ze okres II wojny światowej a także i PRL-u, to czas dla cmentarza Miejskiego w Kaliszu delikatnie mówiąc niezbyt przychylny. Zmianę podejścia do tego wyjątkowego cmentarza, jak i pozostałych dwóch zabytkowych nekropolii na kaliskiej Rogatce, przyniosły dopiero lata 90. ubiegłego wieku. Rozpoczęto wówczas prace renowacyjne zniszczonych i podupadłych kaplic oraz grobowców. Zainicjowany wówczas proces ten trwa do dnia dzisiejszego. Ciekawostką jest fakt, że wzorem innych polskich znanych nekropolii, co roku 1 listopada podczas świąt Wszystkich Świętych, organizowana jest przez osobistości Kalisza kwesta na ratowanie zabytkowych nagrobków.

    A jest tych nagrobków bez liku. Na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu możemy odnaleźć groby osobistości, które przez całe swoje życie działały dla dobra miasta i jego mieszkańców. Do tego grona swoistych „obywateli Grodu nad Prosną” zaliczyć trzeba:
    - Józefa Radwana, urodzonego w Warszawie prawnika, literata, dziennikarza, drukarza i wydawcę, redaktora naczelnego dziennika „Gazeta Kaliska”, współzałożyciela i prezesa Kaliskiego Towarzystwa Wioślarskiego. - Adama Chodyńskiego ps. Adam Poraj, historyka literatury, regionalistę, historyka Kalisza i ziemi kaliskiej, dziennikarza, współzałożyciela i pierwszego redaktora naczelnego „Kaliszanina”.
    - Aleksandra Januszkiewicza, lekarza internisty, rektora Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Ciekawostką jest fakt, że zmarły w roku 1955 w Kaliszu naukowiec został pochowany w stroju rektorskim.
    - Wincentego Młynarskiego, prawnika, prezesa sądu, działacza społecznego, współorganizatora Szkoły Handlowej w Kaliszu.

    - Alfonsa Parczewskiego. Ten zmarły w Wilnie prawnik, historyk i regionalista, a także działacz społeczno-polityczny i narodowy w jednym, profesor uniwersytetów w Wilnie i Warszawie, spoczął w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Miejskim w Kaliszu 26 kwietnia 1933 roku. W tymże grobowcu pochowana została też jego siostra Melania Parczewska, pisarka i publicystka, niezmiernie aktywna działaczka społeczna i narodowa, założycielka Stowarzyszenia Narodowego Kobiet Polskich.

    - Walentego Stańczukowskiego, lekarza, działacza społecznego, uczestnika powstania listopadowego, kawalera Orderu Virtuti Millitari, między innymi organizatora pierwszej w Kaliszu Czytelni Dzieł Polskich

    - Kazimierza Mystkowskiego, przemysłowca, posła na Sejm Ustawodawczy II RP, założyciela „Kaliszanki”.

    Ważną i dość liczną grupę pochowaną na cmentarzu katolickim na Rogatce stanowią towarzysze broni. Miejsce ostatniego spoczynku znalazło tu wielu żołnierzy oraz bojowników o wolność i niepodległość naszego kraju:

    - uczestnicy wojen napoleońskich: major Stanisław Broszkowski oraz pułkownik Józef Ignacy Puchalski. Trzeba tu koniecznie dodać, że charakterystyczna piramida, a w przypadku Józefa Puchalskiego tablica nagrobna, są najstarszymi pochodzącymi z pierwszej połowy XIX wieku zachowanymi elementami sztuki sepulkralnej tejże zabytkowej nekropoli.
    - powstańcy styczniowi: Władysław Otocki herbu Dołęga, Ludomir Choynowski oraz Józef Półrolniczak. Ci dwaj, wymienieni jako ostatni w Dwudziestoleciu Międzywojennym mieli zostać uhonorowani tytułem Honorowego Obywatela miasta Kalisza.

    - bojownik PPS Wojciech Jabłkowski. Ten młody socjalista został pochowany na tymże cmentarzu w listopadzie 1926 roku, dwadzieścia lat po egzekucji na dziedzińcu kaliskiego więzienia.
    - legioniści polscy. Pierwotnie spoczywali oni na terenie obecnego cmentarza ukraińskiego w Szczypiornie. Jesienią 1932 roku szczątki ich zostały przeniesione do nieistniejącego już Mauzoleum Legionistów Polskich w Kaliszu. Podczas okupacji kiedy mauzoleum zostało zniszczone trumna z prochami legionistów zaginęła i szczęśliwie odnalazła się w latach 90. ubiegłego stulecia w kaplicy grobowej Żuczkowskich. W roku 2003 przed kaplicą stanął pomnik upamiętniający zmarłych w obozie jenieckim w Szczypiornie siedmiu legionistów Józefa Piłsudskiego.
    - piłsudczyk Feliks Fundament-Karśnicki, działacz niepodległościowy i społeczny, ziemianin, poseł na Sejm, ułan, oficer rezerwy, uczestnik wojny bolszewickiej oraz walk z Czechami o Śląsk Cieszyński
    - żołnierze Armii Krajowej: Czesław Pryliński, ps. „Czesław”, jeden z najsłynniejszych kaliskich zegarmistrzów, uczestnik walk powstania warszawskiego na Mokotowie, w batalionie „Miotła”, prezes Oddziału Kaliskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej oraz Henryk Wyganowski ps. „Afr”, oficer Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej, instruktor Szkoły Podchorążych „Agricola” w Centrum Wyszkolenia Wojskowego Szarych Szeregów, uczestnik powstania warszawskiego jako dowódca plutonu w kompanii szturmowej „Witold”, w szeregach batalionu „Wigry”

     

     


     

     

     

    Źródło:
    - „Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu”, Stanisław Małyszko
    - „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz

    - „Kalisz -  Przewodnik”, Władysław Kościelniak

    - „Leksykon Kaliski” Władysław Kościelniak

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.