AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

PRAWO. Zadatek, a zaliczka w umowie – dlaczego należy zwracać na to uwagę?

    Zadatek to zaliczka wraz z zabezpieczeniem w przypadku niewykonania umowy.

    Zawarcie umowy o świadczenie przyszłe charakteryzuje się pewnym ryzykiem związanym z możliwością niedochowania warunków umowy przez drugą stronę, co doprowadzić może z kolei do niespełnienia tego świadczenia. Przyczyny takiego zjawiska mogą być różne i wynikać zarówno z winy jednej strony, z winy obu stron, jak również z sytuacji, za którą żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności za niedotrzymanie umowy.

    W celu zmniejszenia ryzyka strony decydują się na zastosowanie środków zabezpieczających, które mogą pokryć chociaż w części szkodę spowodowaną niewywiązaniem się drugiej strony z umowy. Najczęściej wykorzystywanym środkiem zabezpieczającym, stosowanym przede wszystkim w umowach zawieranych powszechnie pomiędzy osobami fizycznymi jest zadatek. Zdarza się, że instytucja zadatku traktowana jest jako synonim zaliczki. Podstawowe różnice pomiędzy tymi instytucjami zostaną wskazane poniżej.

    Pierwszą różnicą pomiędzy zadatkiem a zaliczką jest ich charakter prawny. Instytucja zadatku uregulowana jest w art. 394 kodeksu cywilnego. Należy on do grupy tzw. dodatkowych zastrzeżeń umownych, których zawarcie w umowie ma, jak sama nazwa wskazuje, charakter fakultatywny, a więc dobrowolny. Zaliczka jest jedynie wspomniana w przepisach dotyczących poszczególnych umów nazwanych w kodeksie cywilnym, np. zaliczka przy umowie zlecenia, art. 743 kodeksu cywilnego.

    Następne różnice związane są z funkcjami obu instytucji, Nie ulega wątpliwości, że zadatek zawsze pełni funkcje mobilizującą strony do wykonania zobowiązania. Pełnić może również funkcje zabezpieczające i rekompensujące, szczególnie w przypadku, gdy doszło do niewykonania umowy. Artykuł 394 kodeksu cywilnego przewiduje 3 sposoby zachowania stron na wypadek niewykonania zobowiązania, w zależności od tego, która strona ponosi winę za tę sytuację:

    1. W przypadku, gdy zawiniła strona, która wpłaciła zadatek, druga strona może odstąpić od umowy, a zadatek zatrzymać.

    2. W przypadku, gdy zawiniła strona, która otrzymała zadatek, druga strona może odstąpić od umowy i żądać dwukrotności zadatku.

    3. Zadatek zostaje zwrócony w całości we wskazanych poniżej przypadkach:

      1. Świadczenie stało się niemożliwe do wykonania,

      2. Doszło do rozwiązania umowy przez strony,

      3. Żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie umowy,

      4. Obie strony ponoszą odpowiedzialność za niewykonanie umowy.

    W przypadku wykonania umowy, zadatek jest zaliczony na rzecz świadczenia strony, która go dała.

    Funkcją zaliczki w jej klasycznym kształcie jest wyłącznie częściowe spełnienie świadczenia, które zostanie zaliczone na jego poczet. W przypadku niewykonania umowy, na poczet której została wpłacona zaliczka, zostanie ona zwrócona.

    Porównanie zadatku do zaliczki można zamknąć zatem w stwierdzeniu, że w swojej kodeksowej formie zadatek to zaliczka + element zabezpieczający w przypadku niewykonania umowy. Podkreślam jednak, że chodzi tutaj wyłącznie o formę kodeksową. Art. 394 kodeksu cywilnego ma bowiem charakter dyspozytywny. Oznacza to, że strony mogą, działając na podstawie zasady swobody umów, zmienić stopień związania instytucją zadatku przewidzianą w kodeksie cywilnym. Konsekwencje przewidziane w kodeksie mogą być zarówno zaostrzone, jak i złagodzone. (Przykładowo: żądanie czterokrotności zadatku w przypadku zawinienia strony, która otrzymała zadatek). Instytucja zaliczki również objęta jest zasadą swobody umów, na podstawie której strony również mogą modyfikować jej zastosowanie na tle konkretnej umowy.

     

    Krzysztof Liberda

    Kancelaria Adwokacka w Kaliszu
    ul. Piekarska 5 lok.1 | 62-800 Kalisz
    tel/fax 62 593 14 00
    www.krzysztofliberda.pl

     

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.