AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Lewków

    .

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    wieś

    Choć udokumentowana historia tej, położonej nieopodal Ostrowa Wielkopolskiego, wsi sięga aż roku 1403, to tak naprawdę „życie” tchnął w nią wielce zasłużony dla Wielkopolski ród Lipskich herbu Grabie. To oni ufundowali kościół, zorganizowali dobrze funkcjonujący majątek, a przede wszystkim wznieśli  klasycystyczny pałac otoczony pięknym, krajobrazowym parkiem.

     

    Od roku 1786 do wybuchu II wojny światowej właścicielami Lewkowa było sześć pokoleń Lipskich. Pierwszym, który wieś zakupił, był generał – adiutant króla Stanisława Poniatowskiego, Wojciech Walenty Lipski.

     

    Po zmarłym w 1810 roku ojcu, na krótko, bo tylko do roku 1813, właścicielem majątku został Michał Lipski (1779-1813). Również generał, uczestnik wojen napoleońskich, który wsławił się wraz z gen. Pawłem Skórzewskim zbrojnym odbiciem w listopadzie 1806 roku, Kalisza z rąk pruskich.

     

    Trzecim z rzędu panem na Lewkowie został małoletni Wojciech Lipski (1805-1855), godny następca ojca i dziada, bodajże najsłynniejszy z lewkowskiej gałęzi rodu. On to działacz narodowościowy i społeczny, absolwent Korpusu Kadetów w Kaliszu, jako kawalerzysta pułku jazdy kaliskiej brał czynny udział w powstaniu listopadowym, za walki w którym odznaczony został krzyżem Virtuti Militari i awansowany do stopnia majora. Po odpokutowaniu swych narodowych przewin w pruskiej twierdzy rzucił się w nurt pracy społecznej i politycznej. Między innymi był współzałożycielem wielu towarzystw społeczno-gospodarczych w ówczesnym Księstwie Poznańskim oraz fundatorem Królewskiego Katolickiego Gimnazjum Męskiego w Ostrowie Wielkopolskim (obecnego I Liceum Ogólnokształcące im. ks. Jana Kompałły i Wojciecha Lipskiego).

     

    Czwartym właścicielem Lewkowa został w roku 1855 Józef Lipski (1827-1884), a po jego śmierci w 1884 roku Wojciech Antoni Jan Lipski (1860-1930). Śladem dziadka zaangażował się w działalność społeczną i polityczną. Między innymi był  członkiem pruskiej Izby Panów, a gdy przyszło chwycić za broń nie zabrakło go w szeregach powstańców wielkopolskich. 31 grudnia 1918 roku został powołany na stanowisko starosty ostrowskiego i dzięki czemu stał się pierwszym polskim urzędnikiem tej rangi w Wielkopolsce.

     

    W roku 1930 władanie w lewkowskim majątku przejął tandem braci: Jan Józef Lipski (1892-1943) oraz Józef Lipski (1894-1958). W obliczu faktu że młodszy z braci, w latach 1934-1939, był ambasadorem Rzeczypospolitej w Berlinie, to właśnie Jan był faktycznym panem na Lewkowie i dzierżył rodzinny majątek do czasu wybuchu II wojny światowej.  

     

    Dzięki Wojciechowi Lipskiemu, pierwszemu z rodu właścicielowi Lewkowa, w końcu XVIII wieku powstała część rezydencjonalna założenia pałacowego. Składa się ona z pięknie zachowanego do dzisiejszego dnia klasycystycznego pałacu, dziecińca pałacowego z dwoma oficynami oraz  parku krajobrazowego.

    Pierwszy powstał okazały pałac, z kolumnowym portykiem jońskim, zwieńczonym trójkątnym frontonem przyozdobionym wymownym napisem „Sobie, Swoim Przyjaciołom, Potomności”. Ta okazała szlachecka rezydencja została pobudowana  w latach 1788- 1791. Znawcy tematu skłaniają się ku tezie, że lewkowska rezydencja, wzniesiona przez nieznanego architektka, była ściśle wzorowana na rezydencjach w Siernikach i Objezierzu, dziełach Jana Chrystian Kamsetzera - czołowego przedstawiciela klasycyzmu w Polsce. W praktycznie niezmienionej postaci dotrwała ona do II wojny światowej. Potem, do początku lat 70. ubiegłego wieku ulegała powolnej dewastacji.

    Rezydencję Lipskich uratowała próba zaadoptowania jej na partyjny, PZPR-owski gościniec. Ostatecznie w roku 1991 pałac został przejęty przez Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej i urządzono w nim oddział kaliskiego muzeum pod nazwą „Zespół Pałacowo-Parkowy w Lewkowie”. Przed pałacem od strony północnej znajduje się  tzw. dziedziniec „honorowy”,  z dwoma symetrycznie rozłożonymi, identycznymi oficynami „wschodnią” i „zachodnią. Za datę postania tych klasycystycznych budynków przyjmuje się lata 1792-1795 . Od strony południowej przylega do pałacu założony w końcu XVIII wieku park krajobrazowy. W tym dużym, bo liczącym około 8 hektarów, ogrodzie znajduje się ponad 700 drzew i krzewów w tym piękne pomnikowe drzewa, malowniczy staw z wysepką oraz charakterystyczna, skryta w ziemi lodownia.

     


     

    Cześć folwarczna założenia pałacowego składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza to położone na północ od pałacu podwórze folwarczne, na którym do dnia dzisiejszego z oryginalnych zabudowań ostała się tylko część datowanej na 1 połowę XIX wieku wozowni. Z pozostałością tego podwórza związane są również: budynek rządcówki z 2 połowy XIX wieku, oraz wzniesiona w latach 80. XIX stulecia gorzelnia.

    Druga część folwarczna to skupiona wokół placu św. Floriana kolonia budynków mieszkalnych pracowników folwarcznych, w skład którego wchodzi jeden ośmiorak, jeden czworak, dwa sześcioraki  i dom leśniczego. Na tym trójkątnym placu znajduje się obelisk upamiętniający 600. lecie miejscowości oraz figury świetnych: Floriana i Józefa. Tuż nieopodal placu przy ulicy Krótkiej znajduje się lapidarium umiejscowione na istniejącym tu niegdyś cmentarzu, skomponowane ze starych nagrobków, upamiętniające mieszkańców parafii Lewków poległych w wojnach i powstaniu wielkopolskim.  

    Najprawdopodobniej jedną z budowli, której nie zdołał we wsi ufundować Wojciech Lipski był kościół. Tą sprawą zajęła się już Salomea Lipska z Obiezierskich, wdowa po zmarłym w 1810 roku właścicielu Lewkowa. W roku 1814 podjęła ona trud wznoszenia  w miejsce starego, drewnianego kościoła pw. św. Zofii, nowej świątyni. A że trud był to nie mały świadczy fakt, że fundację tę ukończył dopiero w 1846 roku wnuk Salomei i Wojciecha Lipskich, również Wojciech Lipski.

    Tak więc po blisko 32 latach starań i wysiłków stanął w Lewkowie kościół parafialny pw. św. Wojciecha. Przyjmuje się, że  ta jednonawowa, murowana świątynia z charakterystyczną 26–metrową, kwadratową wieżą była dziełem wziętego, polskiego architekta włoskiego pochodzenia, Franciszka Marii Linciego.

     

    Za najcenniejszy zabytek znajdujący się w kościele można uznać zakupioną w roku 1817 z  klasztoru cysterskiego w Ołoboku, kutą misternie kratę, oddzielająca kruchtę od nawy świątyni. Z pośród neorenesansowego wyposażenia kościoła, datowanego na początek lat 70. XIX wieku, na szczególną uwagę zasługuje ołtarz główny z obrazem św. Anny Samotrzeć ze św. Janem Chrzcicielem pędzla Leon Kaplińskiego. Lewkowski obraz jest kopią znajdującego się w Luwrze obrazu hiszpańskiego malarza Bartolomea Estebana Murilla. Uwagę przykuwa również oryginalny narodowo-patriotyczny wystrój wnętrza, a także nawiązania do darzonego wielką atencją w rodzinie Lipskich św. Wojciecha, patrona tejże świątyni.
     

    Nie mniej ciekawe wydaje się otoczenie kościoła św. Wojciech w Lewkowie. Na przykościelnym cmentarzu pośród pomnikowych drzew odnaleźć możemy groby związanych z parafią księży. Tu wzniesiono w 1849 roku kaplicę grobową Biernackich, oraz  na początku lat 70. XIX stulecia kaplicę grobową Lipskich. Na tej ostatniej umieszczono tablice upamiętniająca postać Wojciecha Lipskiego, żyjącego w latach 1805-1855 właściciela Lewkowa, twórcy ostrowskiego gimnazjum.

    Vis-à-vis, przyozdobionej figurami świętych, bramy wejściowej do kościoła znajduje się, pochodząca z końca XIX wieku, plebania, a w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarza kościelnego, przy drodze do Czekanowa ochronka dla dzieci z lazaretami dla kobiet i mężczyzn. Ta neogotycka murowana, z charakterystyczną ośmioboczną narożną wieżą budowla, stanęła w Lewkowie staraniem Józefa Lipskiego w 1866 roku.    

    Andrzej Drewicz

     

     

     

     

    Źródła:

    - „Powiat Ostrowski – Przewodnik”, Marek Olejniczak
    - „Majątki Wielkopolskie. Tom III. Powiat Ostrowski”, Stanisław Małyszko
    - „Święty Wojciech i wieżyczki” artykuł Renaty Jurowicz w „Opiekunie”
    - www.lewkow.parafia.info.pl
    - www.p.borysiewicz.w.interiowo.pl

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.