AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Grabów nad Prosną

    .

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    miasto

    Ma w herbie Grabów nad Prosną białego pelikana na czerwonym polu, karmiącego własną krwią trzy pisklęta. Dość dziwne godło miasta związane jest z legendą o diable Rokicie, wielkim głodzie i przykładną ofiarnością mieszkańców Grabowa, a w szczególności miejscowych matek.

    To właśnie one podczas jednej z klęsk głodu miały wedle legendy, dać odpór wodzącemu na pokuszenie diabłu, oznajmiając, że szybciej dla ratowania dzieci, własne życie poświęcą niż wejdą na grzeszną drogę. Prawdopodobnie sam król, mając na względzie bohaterstwo mieszkańców Grabowa, dających skuteczny opór siłom nieczystym, miał właśnie taki herb, symbol największej ofiarności, zatwierdzić. Czy tak faktycznie było? Nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że na miejscu wsi, o której pierwsza historyczna wzmianka pochodzi z roku 1264, w sierpniu 1416 roku dzięki wstawiennictwu kasztelana sieradzkiego Marcina Zaremby z Kalinowy, król Władysław Jagiełło lokował nowe miasto. Osadzony na prawie magdeburskim Grabów nad Prosną, przez stulecia związany było najpierw z ziemią wieluńską, później sieradzką, by ostatecznie stać się prawowitym miastem Południowej Wielkopolski.

     

    Spacerując uliczkami Grabowa łatwo się przekonać, że ten leżący nad Prosną gród posiada charakterystyczny dla małych miast układ urbanistyczny oraz typową dla takich miasteczek architekturę. W centrum Grabowa na rynku, pośród malowniczych kamieniczek odnaleźć możemy, pochodzący z pierwszej połowy XIX stulecia, zabytkowy dom mieszkalny. Pięknie w tą małomiasteczkową panoramę wpisują dwa XVII-wieczne kościoły oraz wzniesione w drugiej połowie XIX świątynie: zbór ewangelicki oraz synagoga.

     

    Dla wytrwałych eksploratorów godne polecenia są poszukiwania reliktów grabowskiego zamku. Odnaleźć je można na południowy-wschód od miasteczka, pośród łąk na lewym brzegu Młynówki. Wzniesiona w średniowieczu warownia, będąca świadkiem wojny między królem Władysławem Jagiełłą i księciem Władysławem Opolskim, przez wieki była w posiadaniu wspomnianej wcześniej rodziny Zarembów. Zamek został zniszczony podczas „potopu szwedzkiego”, a po opuszczonej przez właścicieli i podającej w ruinę warowni pozostały obecnie jedynie ślady zarysu wałów i fosy.

    Jeszcze przed tragicznym dla Polski „potopie szwedzkim”, sprowadzono do Grabowa nad Prosną zakon franciszkanów. W latach 1642-1658 wzniesiono dla przybyłego konwentu kościół wraz z klasztorem. Budynki te spłonęły w 1715 roku i odbudowane zostały jeszcze w pierwszej połowie XVIII wieku. Wczesnobarokowy pofranciszkański kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej jest jednonawową świątynią o bogatym barokowym i rokokowym wnętrzu. Główne elementami wystroju są tu ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej Śnieżnej , zespół sześciu ołtarzy bocznych, oraz chór z prospektem organowym. Od południowej strony przylegają do kościoła zachowane dwa skrzydła klasztoru. Obecnie w zabudowaniach tych mieści się izba muzealna ze zbiorami regionalnymi, biblioteka oraz mieszkania. Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej jak i z zsekularyzowane zabudowania poklasztorne, zostały uznane za zabytki w roku 1990.

     

    W latach 1662- 1684 wzniesiono w Grabiowe zabytkowy kościół parafialny pw. Niepokalanego Serca Maryi i św. Mikołaja. Trzynawowa, bazylikowa świątynia spłonęła w roku 1830, a obecny kształt otrzymała podczas odbudowy przeprowadzonej 40 lat po pożarze. Wewnątrz kościoła odnaleźć możemy XVIII-wieczną chrzcielnicę i konfesjonały, w bocznych nawach natomiast dwa barokowe ołtarze. Ściany kościoła pokrywa polichromia wykonana przez Jana Piaseckiego. Ten wielkopolski artysta jest też autorem witraży w grabowskim kościele. Przed świątynią znajduje się pochodzący z połowy XIX stulecia, drewniany krzyż z dwunastoma rzeźbami, dłuta parającego się snycerstwem rzeźbiarza ludowego Pawła Brylińskiego.

     

    Na przełomie XVIII i XIX wieku powstał w Grabowie nad Prosną zespół dworski. Murowany dwór, wzniesiony prawdopodobnie w miejscu wcześniejszego, został około 1908 roku przebudowany przez jedną z jego kolejnych właścicielek Elizabeth von Heydebreck. Obecnie w odnowionym dworze mieści się Urząd Miasta Grabowa nad Prosną. W latach 1830-1840 zabudowania dworskie otoczono parkiem krajobrazowym. Zespół dworski uzupełnia pochodzący z początku XIX wieku budynek tzw. „rządcówki”, który odnaleźć możemy w najbliższym sąsiedztwie dworu.

     

    Po Kongresie Wiedeńskim granice zaboru pruskiego i rosyjskiego poprowadzono na rzece Prośnie, a miasto Grabów zostało nadgranicznym pruskim miastem. W tym czasie na znaczeniu zyskała społeczność ewangelicka. W roku 1887 wymurowano tutaj neogotycki kościół, z charakterystyczną strzelistą wieżą, natomiast w pobliżu katolickiego cmentarza parafialnego założono cmentarz ewangelicki. Podczas zaborów w latach 1909 -1910 Prusacy wybudowali linię kolejową Ostrzeszów-Namysłaki, zwaną potocznie „Grabowską Toczką”. Jedną ze stacji tej linii został graniczny Grabów. Linia kolejowa Ostrzeszów-Namysłaki niestety została praktycznie zlikwidowana, jednak do dnia dzisiejszego w Grabowie zachowały się uznane za zabytkowe zabudowania starej stacji, a więc: budynek dworca z ekspedycją towarową, budynek gospodarczy oraz kolejowa wieża ciśnień.

    Odrębną, choć niezbyt liczną, grupę stanowili w Grabiowe nad Prosną Żydzi. W dwudziestoleciu międzywojennym, gmina żydowska zmalała do tego stopnia, że podporządkowana została rabinowi z Kępna, by w roku 1938 zostać całkowicie rozwiązaną. Jednakże do dnia dzisiejszego pozostały w Grabiowe ślady bytności społeczności żydowskiej. Przy ulicy Kępińskiej znajduje się murowana synagoga wzniesiona w roku 1860. Stanęła ona w miejscu liczącej blisko 150 lat drewnianej bożnicy. Dodatkowo przy ul. Ostrowskiej założono w roku1817 cmentarz żydowski, zdewastowany przez hitlerowców podczas II wojny światowej.

    Andrzej Drewicz

     

    Źródła :
    - „Kościoły Diecezji Kaliskiej – Nasze Dziedzictwo”, Alicja Lubowicka, Maja Mówińska 

    - www.grabownadprosna.com.pl

    - www.parafia.grabownadprosna.pl
    - www.sztetl.org.pl

     

     

     

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.