AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Cmentarz ukraiński w Szczypiornie

    Podstawowe informacje

    miejsce
    nekropolia

    Cmentarz ukraiński w Szczypiornie
     

    Należy stwierdzić, że Kalisz to miasto wyjątkowe pod względem istniejących tu nekropolii. Pozycja miasta w dawnej Rzeczypospolitej, splot wydarzeń historycznych oraz nadgraniczne położenie podczas rozbiorów uczyniły z Kalisza swoisty tygiel kulturowy i religijny. W rezultacie w Grodzie nad Prosną obok kilku cmentarzy katolickich mamy dwa cmentarze prawosławne, przepiękną nekropolię ewangelicką, zachowany jeden z dwóch kirkutów oraz perełkę turystyczną w postaci Cmentarza Żołnierzy Ukraińskich.

    Położona przy obecnej ulicy Ukraińskiej w Szczypiornie nekropolia, której oficjalna nazwa brzmi Ukraiński Cmentarz Wojskowy, była pierwotnie cmentarzem założonym przez Niemców. W roku 1914 Prusacy w Szczypiornie zorganizowali obóz jeniecki, a zmarłych w nim w latach 1914-1918 żołnierzy chowali na przyobozowym cmentarzu. Sytuacja zmieniła się w końcu 1920 roku wraz z zakończeniem wojny polsko-bolszewickiej. Osamotnione przez dotychczasowego sojusznika - armię polską - walczące o wolną Ukrainę wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej uległy przeważającym siłom Rosji sowieckiej. W listopadzie 1920 roku rozbita armia ukraińska wycofała się na tereny Rzeczypospolitej, gdzie jej żołnierze zostali internowani. Trafili oni m. in. do Obozu Internowania nr 5 w Szczypiornie oraz Obozu Internowania nr 10 w Kaliszu.

    Rzeczą oczywistą jest, że kilkutysięczna społeczność, żyjąca na niewielkim obszarze, musi wcześniej czy później stanąć przed problemem organizacji pochówków. Od samego początku internowani w kaliskich obozach Ukraińcy do grzebania swoich zmarłych towarzyszy broni wykorzystywali byłą jeniecką nekropolię w Szczypiornie. W roku 1923 cmentarz ten został objęty opieką żołnierzy ukraińskich. Jego teren uporządkowano, a 14 października 1923 roku odsłonięto na nim pomnik pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy. Wykonany w zakładzie kamieniarskim Alfreda Fibigera dwumetrowy, zwieńczony tryzubem, pomnik stanął dzięki ofiarności społeczności ukraińskiej w Kaliszu. Kolejną ważną datą w historii Ukraińskiego Cmentarza Wojskowego w Szczypiornie był rok 1929. Wówczas to - 4 października 1929 roku - w biurze notarialnym Stanisława Bzowskiego w Kaliszu uporządkowano sprawy własnościowe nekropolii. Za pieniądze zebrane wśród ukraińskich emigrantów Centralny Komitet Ukraiński w RP wykupił teren cmentarza na własność. Dodatkowo postawiono też na nagrobkach charakterystyczne betonowe krzyże z tryzubami oraz wzniesiono ogrodzenie, a nekropolia zyskała status wojskowej.
    Jak łatwo się domyślić, kres świetności ukraińskiej nekropolii przyniosło zakończenie II wojny światowej. Przestała wówczas, z wiadomych względów, istnieć w Polsce oficjalna emigracja ukraińska, a pamięć o bojownikach o wolną i niepodległą Ukrainę stała się delikatnie mówiąc zbędna i co najważniejsze niezgodna z nową, obowiązującą w Polsce, linią polityczną. Tak więc teren Cmentarza Żołnierzy Ukraińskich w Szczypiornie stał się miejscem niczyim, ulegającym powolnej dewastacji. Zniknął obelisk, ogrodzenie, powolnemu niszczeniu ulegały też wojskowe mogiły. Lepsze czasy dla ukraińskiej nekropolii nadeszły po zmianach politycznych 1989 roku, które stały się udziałem Europy Środkowo-Wschodniej. Trzy lata po tzw. jesieni ludów Zarząd Związku Ukraińców w Polsce rozpoczął działania na rzecz odrestaurowania cmentarza. Do prac przystąpiły w pierwszym rzędzie władze miasta Kalisza, wspierane również przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Wszystkie czynności projektowe, w obszarze regulacji prawnych oraz te najważniejsze, czyli prace renowacyjne, trwały do 30 września 1999 roku, kiedy to miała miejsce uroczystość otwarcia nekropolii.

    Na zakończenie trochę „buchalterii”. Według dostępnych źródeł do roku 1922 wieczny spoczynek miało na tej nekropolii znaleźć około 1200 osób, w tym m. in.: 197 Ukraińców, 45 Anglików, 47 Włochów, 7 legionistów polskich, których prochy obecnie znajdują się w kaplicy grobowej Żuczkowskich na cmentarzu Miejskim w Kaliszu, a także 11 Rosjan. W latach 1922-1923 spocząć tu miało około 500 żołnierzy ukraińskich, a w czasie II wojny światowej nekropolii tej przybyło następnych 40 mogił. Wszystkie te liczby wskazują, że zabytkowy Ukraiński Cmentarz Wojskowy w Szczypiornie uważany jest największą w Polsce ukraińską nekropolię wojskową.

     

    Zdjęcia archiwalne:
    - z okresu powstawania cmentarza, dzięki uprzejmości Wirtualnego Muzeum Fotografii Kalisza (www.wmf.kalisz.pl)
    - z okresu przed renowacją, dzięki uprzejmości Osiedlowej strony internetowej Szczypiorna (www.szczypiorno.info)


    Andrzej Drewicz

    Źródła:
    - „Kalisia nowa” nr 11-12/2007
    - „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz
    - „Znad Dniepru nad Prosnę” artykuł Ann Frątczak w „Życiu Kalisza”  

    - www.szczypiorno.info

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.