AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Michaił Daragan cz. II

    Podstawowe informacje

    ros. Михаил Петрович Дараган
    ur. 1834, zm. 1917 lub później

    O tym, że Michaił Pietrowicz Daragan będzie urzędnikiem „ulepionym z innej gliny” mieszkańcy grodu nad Prosną mogli się dowiedzieć już choćby z informacji płynących z miejsc, w których nasz bohater uprzednio dzierżył funkcje gubernatorskie. I tak, w Mińsku podczas piastowania stanowiska wicegubernatora, Michaił Daragan miał łożyć z własnej kiesy na upiększenie tamtejszego parku. Natomiast w Czernihowie jako gubernator przyczynił się do powstania „Gazety Czernichowskiej” i publicznej biblioteki oraz wsparł pomocą ukraińskiego bajkopisarza i poetę Leonida Hlibowa. Tam też dał się poznać jako znakomity organizator służby zdrowia, kiedy to podczas kolejnej wojny rosyjsko-tureckiej (1877-1878) do Czernihowa kierowano wycofywanych z rejonu walk rannych carskich żołnierzy.

    Nie inaczej było w Kaliszu. Po objęciu władzy przez Daragana niejako z miejsca można było zauważyć zmiany. Ciekawostką jest fakt, że z czasem „zapał” nowego gubernatora nie malał, wręcz przeciwnie. W grodzie nad Prosną pojawiały się coraz to nowe inwestycje, coraz to nowe budynki użyteczności publicznej, ludzie mogli organizować się w coraz to nowych towarzystwach sportowych, kulturalnych, finansowych czy społecznych. I wszystko to sprawiało, że trochę zapomniany i zaniedbany, leżący niby w Europie, ale jednak na peryferiach wielkiego Imperium Rosyjskiego, Kalisz zaczął stawać się miastem w pełnym tego słowa znaczeniu. Ktoś powie, że pewnie można było więcej i lepiej, i żeby przysłowiowe plusy nie przesłaniały nam minusów. Niby tak, lecz twarde fakty przemawiają jednak na korzyść gubernatora Michaiła Pietrowicza Daragana. O skali zmian dokonywanych w naszym mieście w końcu XIX wieku świadczyć może chociażby poniższy wyciąg ze stworzonej przez Władysława Kościelniaka „Kroniki miasta Kalisza”:

    1883

    - Powstało siedmioklasowe męskie Gimnazjum Realne.

    - Na Chmielniku założono cmentarz dla zmarłych prawosławnych wojskowych.

    1885

    - Od 1 stycznia rozpoczęto grzebanie zmarłych na nowym cmentarzu na Tyńcu, gdzie już dawniej, od 1852 r., istniał prowizoryczny cmentarz choleryczny.

    - Z inicjatywy Adama Chodyńskiego geometra Władysław Tarłowski wykonał pomiary i plan grodziska na Zawodziu.

    - Przy ul. Nadwodnej, na tyłach kościoła św. Mikołaja, pobudowano jatki miejskie, zasłaniając w ten sposób fragment murów obronnych.

    1886

    - Wybudowano bramy wejściowe do parku i oranżerię, istniejącą do lat sześćdziesiątych XX w., a sam park zamykano o godz. 22.

    1887

    - Na pl. Św. Mikołaja wzniesiono budynek straży pożarnej, zaprojektowany przez architekta Józefa Chrzanowskiego.

    - Pobudowano pierwszą rzeźnię miejską.

    1888

    - W rynku rozpoczęto budowę nowego ratusza według projektu J. Chrzanowskiego.

    - Miejscowa prasa odnotowała kilka wystaw malarskich, zarejestrowano też wiele koncertów organizowanych nie tylko przez Towarzystwo Muzyczne, ale i inne stowarzyszenia kulturalne.

    - W parku wzniesiono sztuczne ruiny, co było osobistą inicjatywą gubernatora Daragana, pieczołowicie dbającego o park.

    - W Kaliszu wprowadzono zasadę badania pod mikroskopem mięsa pochodzącego z uboju.

    1889

    - 14 lipca nastąpiło uroczyste poświęcenie nowo wybudowanego ratusza.

    1890

    - W styczniu Towarzystwo Dobroczynności otworzyło przy ul. Nowy Świat tanią kuchnię.

    1892

    - 13 sierpnia założono Towarzystwo Cyklistów, wkrótce stało się ono właścicielem lokalu z torem wyścigowym, usytuowanym przy al. Józefiny.

    - Z inicjatywy Felicji Łączkowskiej rozpoczęły działalność tzw. „piątki literackie” - spotkania kobiet wywodzących się z kręgów inteligencji, służące pielęgnowaniu myśli patriotycznej.

    1893

    - W styczniu władze zatwierdziły projekt ustawy Kasy Pożyczkowej Przemysłowców Kaliskich. Rozpoczęła ona działalność w lipcu i miała za zadanie pomagać osobom zajmującym się drobnym przemysłem, handlem i rzemiosłem.

    - Ukazała się „Gazeta Kaliska”, kontynuatorka tradycji czasopiśmienniczych „Kaliszanina”.

    - Powstało Kaliskie Towarzystwo Wioślarskie, noszące początkowo nazwę oddziału Cesarskiego Towarzystwa Ratowania Tonących, na potrzeby wioślarzy pobudowano małą, drewnianą przystań w parku nad Prosną.

    1894

    - Przeprowadzono gruntowny remont kaplicy Św. Józefa w kolegiacie.

    1895

    - Staraniem Towarzystwa Dobroczynności ukazała się jednodniówka „Prosna”, zawierająca utwory kilkudziesięciu autorów, wśród nich Konopnickiej, Asnyka, Tetmajera, Ujejskiego, Gillera, Piątkowskiej, Radwana, Parczewskiego.

    1896

    - Gubernator otworzył uroczyście pierwszy jarmark koński w Kaliszu, na którym pokazano ponad tysiąc zwierząt.

    - Rozpoczęto codzienne odgrywanie hejnału z wieży kolegiaty.

    - Pod egidą Towarzystwa Dobroczynności powstało schronisko dla starców i kalek przy ul. Stawiszyńskiej.

    1898

    - 18 lutego, po wielu latach zabiegów i starań, Kalisz otrzymał pozwolenie - podpisane przez cara Mikołaja II - na budowę kolei łączącej miasto z Łodzią i Warszawą.

    - Rozpoczęto budowę nowego gmachu teatru według projektu J. Chrzanowskiego. Na czele komitetu budowy, który powstał w 1892 r., stał sam gubernator Daragan.

    1899

    - Powstało Kaliskie Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe. Służyło ono zaspokajaniu potrzeb kredytowych średniego i drobnego przemysłu, kupiectwa i rzemiosła.

    - W kwietniu Kasę Pożyczkową Przemysłowców Kaliskich przekształcono w Towarzystwo Wzajemnego Kredytu.

    - Na Chmielniku przy ul. Skarszewskiej wybudowano dom schronienia dla sierot i starców.

    - Przed gmachem Trybunału stanął pomnik cara Aleksandra II.

    - Od końca tego roku działała w Kaliszu Szkoła Rękodzieł dla Kobiet Heleny Bobińskiej; uczono w niej kroju, szycia, haftu oraz introligatorstwa.

    1900

    - W kwietniu komisja departamentu kolejowego przy współudziale władz miejscowych i koncesjonariuszów powierzyła budowę kolei warszawsko-kaliskiej zarządowi drogi warszawsko-wiedeńskiej.

    - W czerwcu tego roku w salach ratusza zorganizowano wystawę archeologiczną, której inicjatorem był Alfons Parczewski. Wystawa zgromadziła wiele cennych eksponatów w postaci druków, numizmatów i wytworów pracy mieszkańców ziemi kaliskiej, od zbiorów archeologicznych poczynając, a na etnograficznych kończąc. Z tej okazji wydano specjalny katalog podający nazwiska właścicieli poszczególnych okazów.

    - 30 czerwca otwarta została wypożyczalnia książek Wiktorii Lewandowicz, która dała początek bibliotece publicznej nazwanej później imieniem Adama Mickiewicza.

    - 24 lipca nastąpiło uroczyste otwarcie budynku teatralnego

    - 27 września Teatr Miejski zainaugurował swoją działalność Zemstą Aleksandra Fredry. Dyrekcja J. Wyszkowskiego dała początek stałej scenie w Kaliszu.

    1902

    - 25 października dokonano poświęcenia gmachu Kaliskiego Towarzystwa Muzycznego przy ul. Parkowej.

    - 15 listopada oddano do użytku kolej warszawsko-kaliską, pierwszy pociąg, który wyruszył w stronę Warszawy, składał się z czterech wagonów, a następnego dnia przybył do Kalisza pierwszy pociąg z Warszawy

     

    A wkrótce po odwołaniu Michaiła Daragana z gubernatorskiego stanowiska:

     

    1903

    - Profesor Władysław Demetrykiewicz przeprowadził próbne badania archeologiczne na terenie kaliskiego grodziska. Ich wyniki skłoniły Akademię Umiejętności do złożenia memoriału o potrzebie systematycznych archeologicznych badań naukowych na terenie Kalisza.

    - 16 maja powstał kaliski oddział Towarzystwa Higienicznego

    - Powstał kaliski oddział Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu, organizacji, która dała początek kilku innym znanym instytucjom i towarzystwom, jak np. Muzeum Archeologicznemu czy Towarzystwu Prawniczemu.

    - Dla połączonych szkół - Szkoły Realnej, przeniesionej do Kalisza z Włocławka i szkoły Pawłowicza - wybudowano na gruntach poreformackich gmach szkolny według planów architekta J. Chrzanowskiego. Obecnie mieści się tam Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika, dawniej im. Anny Jagiellonki.

    Ponadto wiadomo, że w roku 1900 w Szpitalu Św. Trójcy w Kaliszu urządzono osobną salę położniczą dla ubogich rodzących. Przeprowadzono też przebudowę tegoż szpitala oraz szpitala żydowskiego w Kaliszu. Michaił Pietrowicz położył również zasługi na polu penitencjarnym. Podczas jego rządów dokonano przebudowy więzienia, a także wzniesiono na obecnym Nowym Rynku, nieistniejący już, areszt miejski. Do zasług Daragana zaliczyć można też budowę w roku 1902, na Kanale Rypinkowskim, Mostu Reformackiego. Omawiając dokonania naszego bohatera należy koniecznie podkreślić, że jego oczkiem w głowie był kaliski park, z którego pod koniec XIX wieku uczyniono prawdziwą perłę. Dzięki Daraganowi, oprócz wspomnianych już wcześniej sztucznych ruin i oranżerii , założono w nim zwierzyniec, a w okolicach dzisiejszej ulicy Niecałej, wykopano staw zwany „Małym Kogutkiem”. Ponadto na terenie parku rozmieszczono 6 rzeźb: „Amora”, „Flory", „Strzelca Alpejskiego”, „Sandalarki”, „Satyra” oraz „Psyche”. Na przełomie XIX i XX wieku, równolegle z budową teatru, zagospodarowano klin między korytem Prosny i dzisiejszą ulicą Częstochowską, powiększając o ten teren obszar Parku Miejskiego. Co ciekawe, znane są posunięcia Michaiła Daragana, a raczej kruczki dzięki którym potrafił załatwić sprawy z kategorii tych nie do załatwienia. Między innymi dzięki jego wybiegom, mimo niechęci „centrali”, mogło powstać towarzystwo zrzeszające kaliskich wioślarzy. W legendę obrosła też wyprawa Michaiła Pietrowicza do Petersburga w celu lobbowania za budową kolejowej linii łączącej gród nad Prosną z Warszawą. „Nasz” gubernator miał wówczas nakłonić, zebraną pośród kaliskich notabli łapówką, rządowego ministra do słuszności tej inicjatywy. Jak wiadomo, 18 lutego 1898 roku car Mikołaja II wyraził zgodę na budowę kolei warszawsko-kaliskiej.

    Prawdą jest, że nasz bohater nie był, bo nie mógł być, animatorem wszystkich miejskich inicjatyw. I w tym trzeba upatrywać wielkości Daragana, bo jako urzędnik carski potrafił przymknąć oko na ruchy żywiołu polskiego, rozbudzając w nim chociażby ducha samorządności. Liberalną postawą oraz daleko posuniętym polonofilizmem z jednej strony przekonał do siebie mieszkańców grodu nad Prosną, a z drugiej spowodował swoje odwołanie z gubernatorskiej funkcji. O tym, że Michaił Pietrowicz kupił przychylność kaliszan oraz ich pamięć świadczyć może chociażby fakt, że grupa miejskich obywateli, po usunięciu Daragana ze stanowiska, zwróciła się do ówczesnych władz z prośbą o nadanie byłemu już gubernatorowi honorowego obywatelstwa miasta. Imieniem Daragana nazwano też jedną z kaliskich ulic (obecną ulicę Adama Asnyka), a w zbiorach kaliskiego Muzeum Okręgowego odnaleźć można portret gubernatora pędzla Józefa Balukiewicza. Jednak za podsumowanie nadzwyczaj pozytywnej postawy kaliszan wobec swojego gubernatora niech posłuży anegdota przytoczona przez Annę Tabakę i Macieja Błachowicza we wspominanym wcześniej „Nowym Kaliszaninie”: „(…) Według jednej z opowieści przekazywanej z pokolenia na pokolenia pewnego razu Daragan podczas spaceru po parku miał spotkać ogrodnika nucącego słowa „Mazurka Dąbrowskiego”. Gubernator taktownie udał, że nie słyszy. Jakże więc też musiał się zdziwić, kiedy ogrodnik dokończył tekst patriotycznej pieśni własnymi słowami: „Jeszcze Polska nie zginęła, póki Daragan żyje”.

     

    Stare fotografie dzięki uprzejmości portalu Muzeum Fotografii Kalisza

     

    Źródła:

    • „Słownik biograficzny gubernatorów i wicegubernatorów w Królestwie Polskim (1867-1918)”, Krzysztof Latawiec, Artur Górak, Jan Kozłowski, wydawnictwo: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

    • „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz

    • „Nieznane losy Daragana” tekst Anny Tabaki, Macieja Błachowicza w „Życiu Kalisza”

    • „Gubernator carski M.P. Daragan” tekst Władysława Kościelniaka w „Kalisii Nowej nr2/98”

    • „Малороссийский родословник”. Том 1 (А – Д), Вадим Львович Модзалевский

    • www.info.kalisz.pl/kronika

    • www.info.kalisz.pl/biograf

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.