AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Most Kamienny i inne kaliskie przeprawy, cz. I

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    mosty

    „Prosna”

     

    Czy miasto Kalisz, położone nad brzegami rzeki Prosny, można nazwać „Wenecją północy” albo „St. Petersburgiem południa”? Czy może bardziej adekwatne jest proste określenie „miasto nad Prosną”? Odpowiedź spróbujmy odnaleźć wybierając się na długi spacer brzegami Prosny, jej kanałów i dopływów.

    Płynąc zgodnie z biegiem Prosny wpływamy do Kalisza szeroką, leniwą rzeką od strony Żydowa. Pierwszym napotkanym mostem jest most w Piwonicach, zwany też, od przebiegającej prze niego ulicy, Mostem Księżnej Jolanty. Pierwszy most w tym miejscu wzniesiono na przełomie lat 40 i 50 ubiegłego stulecia. Stary, wysłużony most zastąpiono nowym, z charakterystycznymi czerwonymi łukami. Ruch na przeprawie uruchomiono po oddaniu do użytku tego mostu późną wiosną 2011 roku.

    Kolejna budowla to mierzący 125 metrów most kolejowy, noszący miano najdłuższego mostu w mieście. Ta stalowa, wysoko zawieszona nad lustrem wody konstrukcja powstała w roku 1902 podczas budowy kolei Warszawsko-Kaliskiej. Pierwotnie jednotorowy, z szerszym „rosyjskim” rozstawem szyn, niszczony podczas obu wojen światowych, kilkukrotnie przebudowywany i modernizowany, służy do dnia dzisiejszego umożliwiając przeprawę kolejową przez Prosnę.

     

     

    Płynąc dalej z leniwym nurtem rzeki trafimy na jedną z najnowszych kaliskich przepraw czyli Most św. Wojciecha. Przerzucono go nad nurtem rzeki w latach 2002-2003, podczas budowy Trasy Bursztynowej. Ta wsparta na dwóch podwójnych, wbitych w dno Prosny, filarach konstrukcja jest najdłuższym obecnie mostem drogowym Kalisza i mierzy ponad 100 metrów.

    Po przepłynięciu pod mostem św. Wojciecha, na wysokości przystani KTW,staniemy na rozdrożu”, gdzie Prosna rozwidla się na nurt główny oraz dwa kanały: Bernardyński i Rypinkowski. Obierając nurt główny rzeki dotrzemy w okolice placu Wojciecha Bogusławskiego, przy którym znajduje się przyciężki, betonowy Most Teatralny, przeznaczony dla ruchu pieszego. Pierwszy most powstał tu w roku 1800 i był związany z rozbudową reprezentacyjnej ulicy Kalisza - Alei Luizy (dzisiejszej Alei Wolności) i połączeniu jej z parkiem.

     

     

        Przepływając pod mostem teatralnym nie sposób nie wspomnieć o mostkach znajdujących się w Parku Miejskim. W latach siedemdziesiątych XIX wieku dokonano tu zmiany przebiegu odgałęzienia Prosny. Zastąpiono wówczas malowniczo wijącą się odnogę biegnącym prosto kanałem łączącym główny nurt rzeki z zasypaną podczas II wojny światowej Babinką. Woda z Prosny wpływa do parkowej odnogi poprzez przepust umiejscowiony vis-à-vis teatru. Wędrując po parku, wzdłuż kanału, natrafimy na cztery mostki: betonowy, dwa drewniano-żelazne, znajdujące się w okolicach budynku przedszkola (dawnej hydropatii), oraz drewniany znajdujący się na wysokości ulicy Niecałej, tuż przed małym sztucznym stawem.

     

     

    Z rozbudową Alei Luizy związane jest powstanie kolejnego mostu. Na początku XIX wieku, na wysokości powstającego sądu, drewnianym Mostem Trybunalskim połączono ulicę Sukienniczą z Aleją Luizy. Ponad sto lat później, w roku 1909, przez Prosnę przerzucono obecny most kratownicowy o stalowej, nitowanej konstrukcji. Z zachowanej na przyczółku, od strony Pałacu Ślubów (obecnie Villa Calisia), żeliwnej płyty erekcyjnej możemy się dowiedzieć, że projektantem charakterystycznej przeprawy był architekt miejski A. Herman.

     

     

         Tuż za Mostem Trybunalskim, na wysokości zespołu klasztornego oo. Franciszkanów, znajduje się jaz z kładką. Od wieków spiętrzano tu wody Prosny, najpierw dla młyna miejskiego, później, w XIX wieku dla, folusza Repphana, a następnie, w okresie międzywojennym, dla elektrowni miejskiej. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku na fundamentach przedwojennej elektrowni rozpoczęto wznoszenie nowego budynku elektrowni. Oddana do użytku w 2000 roku Mała Elektrownia Wodna, będąca własnością państwa Malickich, nawiązuje do odwiecznych tradycji związanych z zagospodarowaniem w tym miejscu nurtu Prosny.

     

     

        Około 150 m. za elektrownią wodną znajduje się Most Kamienny, najbardziej znany i najstarszy z kaliskich mostów. W tym miejscu do początku XIX wieku za przeprawę przez Prosnę służył najpierw most zwodzony, później stały, drewniany, zwany „Młyńskim”. Wiosną roku 1824 pod okiem autora projektu, Franciszka Reinsteina, rozpoczęto budowę nowego, 23-metrowego mostu. W balustradzie umieszczono dwie tablice: pierwsza ozdobiona jest herbem miasta, druga zaś łacińską inskrypcją: „Obywatele kaliscy pragną, aby most ten kosztem publicznym miasta wystawiony, w marcu 1824 rozpoczęty, a w sierpniu 1825 roku pod imieniem najjaśniejszego Aleksandra I, cesarza i króla, ojca ojczyzny i opiekuna miasta tego ukończony, był dla potomnych świadkiem ich wdzięczności i przywiązania”. Początkowo most nosił, z wiadomych przyczyn, nazwę „Aleksandryjski”. Z racji użytego budulca potocznie jednak nazywano go „Kamiennym” i nazwa ta przetrwała do obecnych czasów.

     

    Płynąc dalej nurtem rzeki dotrzemy w okolice ulicy Chopina. Znajdujący się tu most powstał po II wojnie światowej, podczas rozbudowy tej przemysłowej ulicy i po połączeniu jej z ulicą Kościuszki. Wcześniejsza przeprawa przez Prosnę miała miejsce na wysokości ulicy Ciasnej i Towarowej, a łączyła je drewniana konstrukcja wzniesiona w 1906 roku, jak podaje Władysław Kościelniak w swojej „Kronice miasta Kalisza”. Nieistniejący dziś most, zwany potocznie mostem Meissnera, służył mieszkańcom Kalisza do lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku i pozostał po nim dobrze zachowany przyczółek od strony ul. Ciasnej.

     

     

        Kolejny most to konstrukcja na Alei Wojska Polskiego. Powstał on podczas  budowy obwodnicy miasta, jaką niegdyś niewątpliwie była Aleja Wojska Polskiego. Most został oddany do użytku w grudniu 1975 roku. Ostatnim mostem na Prośnie w Kaliszu jest most na ul. Piłsudskiego. Pobudowany został podczas wytyczania kolejnej obwodnicy miasta w latach 90-tych ubiegłego wieku.

        Między tymi dwoma mostami znajduje się piesza przeprawa przez Prosnę, łącząca ulicę Szewską z Wodną. Mostek, początkowo drewniany, pod koniec XX wieku zastąpiony został betonową, wygodną, kładką, którą codziennie na lekcje podążać mogą uczniowie licznych szkół zgromadzonych w obrębie ul. Wodnej i Al. Wojska Polskiego.

        Tuż przed mostkiem na ul. Szewskiej znajduje swoje ujście do Prosny Krępica, mała rzeczka przepływająca przez osiedla: Ogrody i Korczak. Popularna w Kaliszu „Struga” wpływa do Prosny przepustem pod ulicą Sadową. Na terenie dzielnicy Ogrody odnajdziemy dwa mostki nad Krępicą. Pierwszy to mostek na Ogrodowej, drugi to umożliwiający przeprawę przez rzeczkę mostek na ruchliwej ulicy Poznańskiej. W roku 2000 w rejonie osiedla Korczak uporządkowano tereny nad  Krępicą, tworząc nad jej malowniczymi brzegami mały park, w którym również znajduje się betonowy mostek

     

    Andrzej Drewicz

     

     

    Źródła:

    - „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz

    - „Leksykon Kaliski”, Władysław Kościelniak

    - „Kalisz - Przewodnik”, Władysław Kościelniak

    - „Wędrówki po moim Kaliszu”, Władysław Kościelniak

    - „Dzieje kaliskich ulic”, Alfred Kaczmarek

    - www.kalisz.info

    - www.info.kalisz.pl

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.