AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Most Kamienny i inne kaliskie przeprawy, cz. II

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    mosty

    „Kanał Rypinkowski, Bernardyński i Swędrnia”

     

    W latach czterdziestych XIX wieku przeprowadzono wielką regulację sieci wodnej w Kaliszu. Ze strumienia, biorącego swój początek w parku na tyłach Teatru Miejskiego, utworzono kanał Rypinkowski. Natomiast wcześniejsza, kręta i nieuregulowana, odnoga Prosny dała początek kanałowi Bernardyńskiemu.

    Regulacja Prosny miała na celu zabezpieczenie Kalisza przed częstymi podwoziami. Powstanie kanałów obniżyło ilość wody w korycie głównym Prosny, przy którym umieszczony był folusz Repphana. Niższy poziom rzeki uniemożliwiał prawidłową pracę folusza, więc, dla zabezpieczenia interesów kaliskiego przemysłowca, przy wejściu do kanałów pobudowano jazy. Pierwszy, na Kanale Rypinkowskim, posiadający kładkę dla pieszych, łączy obecny Park im. Paderewskiego z ogródkiem Jordanowskim, a drugi, zwany onegdaj „wodospadem”, reguluje ilość wody wpływającej do Kanału Bernardyńskiego.

    W wieku XIX obok jazu istniały jeszcze dwie przeprawy przez Kanał Rypinkowski. Pierwszy to obecnie betonowy, zbudowany w 1912 roku, Most Rypinkowski na ulicy Częstochowskiej, drugi zaś to Most Reformacki na ulicy Śródmiejskiej. Ten ostatni przez lata zwany był potocznie „ku Rogatce” oraz, w związku z tym, że był zbyt nisko zawieszony nad lustrem wody i ulegał częstym podtopieniom, nazywano go również „Topionym” lub „Topielcem”. Problemy te zanikły w roku 1902, kiedy to nad kanałem przerzucono nową jednoprzęsłową, wykonaną z żelbetonu, 13-metrową konstrukcję. Wyremontowany w latach 90-tych ubiegłego wieku most stanowi ważny punkt w ciągu komunikacyjnym Kalisza. Ostatnim mostem na Kanale Rypinkowskim jest most Bankowy. W odróżnieniu od wcześniejszych mostów powstał on dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym a jego budowa związana jest z wytyczeniem w Kaliszu, z tyłu zespołu budynków Banku Polskiego, nowej ulicy noszącej nazwę Bankowa.

    Dużo więcej mostów znajduje się na Kanale Bernardyńskim. Tuż za rozwidleniem nurtu Prosny, po minięciu opisanego wyżej jazu, natrafimy na Most Stadionowy, umożliwiający dotarcie „suchą stopą”  na teren Stadionu Miejskiego od strony parku. Kilkaset metrów dalej znajduje się bliźniaczy most na Alei Walecznych, również przeznaczony tylko dla ruchu pieszego. Most w tym miejscu istniał już w XIX wieku a zwany był „Tynieckim” bo przez niego prowadziła droga do podkaliskiej wsi Tyniec, bądź „Czerwonym”, między innymi od koloru farby, jaką był pomalowany. To tym mostem w styczniu 1945 roku oddziały Armii Radzieckiej przeprowadzały szturm na okupowane przez Niemców miasto. Stojąc na moście zobaczyć możemy w perspektywie Alei Walecznych wejście do kaliskiego więzienia.

    Kolejnym mostem na „Bernardynce” jest Most Warszawski, wzniesiony w latach dwudziestych XIX wieku. Do budowy tego mostu miano wykorzystać elementy rozebranej wówczas na Chmielniku murowanej szubienicy miejskiej. Niszczony dwukrotnie, we wrześniu 1939 i styczniu 1945 roku, most odbudowano po zakończeniu działań wojennych w latach 1946-1948 wg projektu Lucjana Ballenstedta. Ciekawostką jest, że przyczółki żelbetonowej konstrukcji nie są wzniesione na jednym poziomie co powoduje, że jego powierzchnia jest wyraźnie pochyła.

    W bliskim sąsiedztwie Mostu Warszawskiego, znajduje się drogowa przeprawa łącząca śródmieście Kalisza z osiedlem Chmielnik. Obecny tu Most Bernardyński, zwany też Stawiszyńskim, powstał w połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wzniesiono go wykorzystując przyczółki oraz wbity w dno kanału filar zniszczonego we wrześniu 1939 roku Mostu Żelaznego. Nieistniejący Most Żelazny, którego projektantem był Julian Majewski, budowniczy Mostu Kierbedzia w Warszawie, uważany był za pierwszą tego typu konstrukcję w Królestwie Polskim w pełni wykonaną przez Polaków. Przeprawa ta powstała w latach 1865–1866, o czym informuje zachowana na północnym przyczółku, wykonana z piaskowca, tablica erekcyjna.

        Kolejne mosty na Kanale Bernardyńskim to mosty związane z rozbudową w Kaliszu sieci komunikacyjnej. Pierwszy, na Alei Wojska Polskiego, powstał podczas budowy obwodnicy w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Drugi, na ulicy Piłsudskiego, wybudowano podczas wytyczania kolejnej obwodnicy Kalisza na początku obecnego stulecia. Równolegle z mostem drogowym powstała  kładka dla pieszych i ruchu rowerowego. Do czasu pobudowania obecnego zespołu mostów, przeprawę w tym miejscu umożliwiał drewniany most łączący ulicę Wyspiańskiego z Wałem Bernardyńskim.

    Ostatnim mostem na kanale jest most drogowy „na Warszówce”, leżący już poza granicami miasta Kalisza. Początkowo drewnianą konstrukcję w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia zastąpiła nowa, betonowa, łącząca oba brzegi kanału. Płynąca dalej leniwie „Bernardynka”, wpada do głównego koryta Prosny na wysokości Kościelnej Wsi.

    Na starszych planach Kalisza, w pobliżu ujścia Swędrni do Kanału Bernardyńskiego, pomiędzy Mostem Stadionowym a mostem na Alei Walecznych, zaznaczona jest kładka dla pieszych. Drewniany mostek istniał tu do lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, umożliwiając ruch pieszy z Parku Miejskiego w kierunku Wału Jagiellońskiego. Po mostku nie ma już śladu, jedynie na brzegu od strony parku odnaleźć możemy relikty schodków oraz porośniętego trawą przyczółka.

        Spacerując wytyczoną na Wale Jagiellońskim drogą, dotrzemy brzegiem malowniczo wijącej się rzeki Swędrni na tereny tzw. „Łęgów Tynieckich” oraz osiedla Rajsków. Pierwszym napotkanym tu mostem jest, wzniesiony w miejsce drewnianego, nowy betonowy most na ulicy Sportowej, umożliwiający dostęp do terenu Stadionu Miejskiego od strony ulicy Łódzkiej. Kolejny most to przerzucony nad Swędrnią w ramach I odcinka trasy Bursztynowej most nazwany również Bursztynowym. Powstawał on w latach 2002–2003, równolegle ze znajdującym się po sąsiedzku Mostem  Św. Wojciecha.

        Pozostałe przeprawy przez Swędrnię znajdują się już na terenie Rajskowa i kolejno są to: mostek dla pieszych łączący ulicę Pontonową i Ciesielską, most na ulicy Saperskiej umożliwiający przeprawę nad jedną z odnóg Swędrni oraz most na ulicy Rajskowskiej. Ostatnim mostem na Swędrni jest Most Tyniecki, wzniesiony na trakcie biegnącym z Kalisza w kierunku Łodzi. Do czasu wybuchu II wojny była to drewniana przeprawa, zniszczona przez wycofujące się z Kalisza Wojsko Polskie. Odbudowany, po raz kolejny uległ zniszczeniu styczniu 1945 roku, kiedy to został wysadzony przez uciekających z miasta Niemców. Po zakończeniu wojny w miejscu przeprawy przez dłuższy czas funkcjonował wojskowy most pontonowy. Obecną żelbetonową konstrukcje wzniesiono już w obecnym stuleciu i zastąpiła ona przeprawę przez Swędrnię wzniesioną tu w roku 1954.

     

    Andrzej Drewicz

     

    Źródła:

    „Nowy Kaliszanin”, Anna Tabaka, Maciej Błachowicz

    „Most Reformacki 1902”, artykuł Anny Tabaki i Maciej Błachowicza w „Życiu Kalisza”

    „Leksykon Kaliski”, Władysław Kościelniak

    „Kalisz -  Przewodnik”, Władysław Kościelniak

    „Wędrówki po moim Kaliszu”, Władysław Kościelniak

    „Dzieje kaliskich ulic”, Alfred Kaczmarek

    www.kalisz.info

    www.info.kalisz.pl

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.