AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Koźmin Wielkopolski cz. II

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    miasto

    Wieki średnie, a także czas odrodzenia, były dla miasta okresem wielkiego rozwoju. W XV stuleciu zaczęli napływać do miasta sukiennicy i dla nich to poza murami miejskimi utworzono nowe, odrębne miasto, noszące nazwę Nowy Koźmin. Pod koniec XVIII wieku w sąsiedztwie dwóch Koźminów, Starego i Nowego, powstało kolejne miasto. Za sprawą ówczesnej właścicielki tych ziem – Elżbiety z Branickich Sapieżyny – w miejscu dzisiejszego Lipowca, za rzeką Orlą, powstał trzeci niezależny organizm miejski, tzw. Koźmin Niemiecki. Ten stan rzeczy nie trwał długo, gdyż w roku 1811 władze trzech miast postanowiły stworzyć jeden organizm miejski. Wówczas to, po dwóch „chudych” wiekach XVII i XVIII, Koźmin zaczął wracać na ścieżkę rozwoju, którego apogeum przypadło na drugą połowę XIX wieku. Świadczyć może o tym chociażby zabudowa miejska z zachowanymi do dnia dzisiejszego zabytkowymi domami w rynku i przy ulicy Borckiej. Wzniesiono wówczas także nowy ratusz, który wkomponowano we wschodnią pierzeję koźmińskiego rynku. Niewątpliwie na rozwój miasta miała też wpływ rozbudowa kolei w zaborze pruskim. Pod koniec XIX stulecia poprowadzono przez Koźmin linię kolejową łączącą Chojnice z Oleśnicą, a w mieście pobudowano stację kolejową.

    Nie bez znaczenia było powstanie w mieście w roku 1500 gminy żydowskiej. Przywileje i nadania pozwoliły koźmińskim Żydom na prowadzenie szeroko zakrojonej działalności gospodarczej w mieście. W roku 1745 wznieśli oni w Koźminie pierwszą synagogę, która przetrwała do lat siedemdziesiątych XIX stulecia, Wówczas to, w miejsce drewnianej, wzniesiono nieistniejącą już, nową, murowaną. Piękną pamiątką po żydowskiej gminie jest zabytkowy kirkut. Założony w końcu XVIII wieku cmentarz cudem przetrwał zawieruchę II wojny światowej i niemalże w stanie idealnym zachował się do naszych czasów. Śmiało można powiedzieć, że koźmiński kirkut dzierży tytuł jednego znajwiększych oraz najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich w Wielkopolsce.

    Mniej szczęścia mieli miejscowi ewangelicy. Jedynymi pozostałościami tej onegdaj dość licznej społeczności Koźmina jest zniszczony cmentarz ewangelicki przy ulicy Zielony Rynek oraz tablica pamiątkowa i lapidarium wzniesione dokładnie w miejscu rozebranego w roku 1971 zboru przy ul. Krotoszyńskiej. Warto tu wspomnieć, że kamień węgielny pod koźmiński zbór położono w październiku 1881, a dwa lata później, jesienią 1883 roku, miała miejsce uroczystość poświęcenia nowej świątyni.

    Przy ulicy Krotoszyńskiej odnaleźć możemy kolejne godne uwagi zabytki Koźmina. Pierwszy, to znajdujący się przy zbiegu ulic Krotoszyńskiej i Pleszewskiej dom szachulcowej konstrukcji, pochodzący z drugiej połowy XVIII wieku. Idąc dalej nad rzeką Orlą odnaleźć możemy pozostałości cmentarza przykościelnego. Nekropolia ta, zachowana w stanie szczątkowym, otaczała niegdyś wzniesioną nad Orlą świątynię św. Ducha. Do zespołu zabudowań należał też istniejący jeszcze w latach 70. XX wieku budynek, w którym mieścił się dawniej Szpital św. Ducha. Jadąc tą ulicą w kierunku Krotoszyna, trafimy do Lipowca, przedmieścia Koźmina, w którym znajdują się pobudowany w 1868 roku wiatrak koźlak oraz eklektyczny pałac pochodzący z drugiej połowy XIX wieku, otoczony parkiem krajobrazowym.

    W roku 1940 w Koźminie założono, w miejscu ogrodów kościoła farnego, park miejski w stylu francusko-angielskim. Wpisany do rejestru zabytków w 2002 roku, położony w centrum miasta Park im. Powstańców Wielkopolskich, jest dumą Koźmina Wielkopolskiego. Aleja wysadzana grabami, malowniczy staw z łabędziami, czy też stanowiska z okazami pawi i bażantów stanowią o tym, że park ten jest uważany za jeden z piękniejszych kompleksów zieleni miejskiej w Wielkopolsce.

     

    Andrzej Drewicz

     

     

    Archiwalne zdjęcia kościoła ewangelickiego i synagogi dzięki uprzejmości www.kozminwlkp.pl

     

     

    Źródła :

    - „Przewodnik turystyczny po Wielkopolsce”, Piotr Sobolewski

    - „Dawny Koźmin i Koźmin współczesny” pod red. Haliny Kowalewskiej

    www.kozminwlkp.pl

    www.sztetl.org.pl
    www.fara-kozmin.kalisz.opoka.org.pl
    www.swstanislaw.kozminwlkp.pl

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.