AKTUALNOŚCI
GALERIE
MIEJSCA I LUDZIE

Sulmierzyce

    .

    Podstawowe informacje

    rodzaj miejsca
    miasto

    Na północ od Sulmierzyc, na trasie żółtego szlaku turystycznego wiodącego do Krotoszyna, znajduje się legendarne wczesnosłowiańskie grodzisko legendarnego Sulimira. Zgodnie z podaniem rycerz Sulimir wraz ze swoją zbrojną drużyną, pomimo ostrzeżeń miejscowej wiedźmy przed złośliwym diabłem i czekającej go śmierci, w upatrzonym miejscu założył gród. Pojął też za żonę rudą i piegowatą Niemkę, córkę jednego z nadgranicznych murgrabiów. Żona Sulimira, która miała zapewnić rycerzowi pokój z sąsiadami zza Odry, okazała się niewierną, żądną władzy kobietą. Otruła swojego męża, a podwładnymi zaczęła rządzić tak twardą ręką, że Ci pewnego dnia opuścili gród zakładając nową osadę, nazwaną na cześć zmarłego Pana Sulmierzycami. I tu, jak chce legenda, na kartach tej historii pojawia się stary diabeł. Przez cały czas miał sobie spokojnie mieszkać w kasztelanowym kominku i cierpliwie notować występki rudej Niemki. Kiedy miarka się przebrała, zniesmaczony postawą kobiety czart zmienił się w burzę z piorunami, kładącą kres tak żonie Sulimira, jak i jego grodowi. Prawdopodobnie w każdą wielkanocną północ na pozostałościach grodu Sulimira usłyszeć można płacz ukaranej kobiety oraz rechot diabła.

    Sulmierzyce, o których najstarsze zapiski pochodzą z końca XIII wieku, uzyskały prawa miejskie dzięki staraniom Mikołaja Gruszczyńskiego, a za przyzwoleniem króla Kazimierza Jagiellończyka, w roku 1457. Połączono wówczas w jeden organizm miejski trzy wsie: Stare Sulmierzyce, Nowe Sulmierzyce i Granowice. Położenie miasta na granicy Śląska i Wielkopolski korzystnie wpływało na jego rozwój, dzięki czemu do połowy XVIII wieku stanowiło ono przodujący ośrodek miejski w regionie. Mówiąc o historii Sulmierzyc trudno nie wspomnieć o ich mieszkańcach. Pięknie świadectwo polskości dawali sulmierzyczanie w czasie zaboru pruskiego. Aktywnie uczestniczyli oni w wydarzeniach Wiosny Ludów i Powstania Wielkopolskiego. Sulmierzyckie dzieci strajkowały przeciwko nauce religii po niemiecku, a ich rodzice zakładali propolskie towarzystwa: Oświaty Ludowej i Czytelni Ludowych. Jednym z ostatnich wydarzeń świadczących o wyjątkowości tutejszych mieszkańców jest ich dzielna postawa i, co najważniejsze, skuteczne działanie w obronie praw miejskich Sulmierzyc w roku 1973.

    Najcenniejszym zabytkiem Sulmierzyc jest pochodzący najprawdopodobniej z roku 1743 ratusz miejski. Niewielkich rozmiarów dwukondygnacyjny budynek przez wieki był siedzibą rajców miejskich. Po II wojnie światowej stał się rezydencją organizacji młodzieżowych i sportowych, a obecnie w jego wnętrzu mieści się Muzeum Regionalne Ziemi Sulmierzyckiej. Ta unikatowa w skali kraju, drewniana konstrukcja znajduje się pośrodku rynku, który wraz z przyległymi ulicami stanowi o zabytkowym historycznym układzie urbanistycznym miasta. Warto tu też wspomnieć o zabudowie Sulmierzyc, typowej dla małomiasteczkowej architektury, na którą w zdecydowanej większości składają się domy datowane na XVIII i XIX stulecie.

    Na początku XIX wieku wzniesiono w Sulmierzycach, w miejscu wcześniej istniejącego tzw. kościoła szpitalnego, kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Datowana na rok 1809 świątynia spłonęła w roku 1878, a odtworzenie jej wymagało gruntownych prac budowlanych. Podczas przeprowadzonej rok później odbudowy pierwotnie klasycystyczny kościół otrzymał swój obecny, neobarokowy kształt. Na wystrój wnętrza sulmierzyckiego kościoła składają się: wykonany w formie krzyża ołtarz główny, ołtarze boczne, ambona, umieszczona na jednym z filarów świątyni gotycka pieta oraz oryginalna polichromia naniesiona na mury tegoż kościoła. Trzeba tu wspomnieć, najcenniejszym zabytkiem sakralnymi, kościoła pw. WNMP w Sulmierzycach jest umieszczony w centralnej części ołtarza głównego, namalowany na desce i sygnowany datą 1634, cudowny obraz Matki Boskiej Szkaplerznej. Malowidło to jest kopią obrazu Matki Boskiej Boreckiej z Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Borku Wielkopolskim.

    W 1862 roku, w 260-tą rocznicę śmierci Sebastiana Fabiana Klonowica, wzniesiono tuż nieopodal sulmierzyckiego kościoła parafialnego pomnik tego renesansowego poety. Monument słynnego sulmierzyczanina zniszczyli podczas II wojny światowej Niemcy. Wkrótce po jej zakończeniu, podczas obchodów pięćsetlecia miasta, które przypadło w roku 1957, dokonano ponownego odsłonięcia odtworzonego pomnika Klonowica. Pomnik ten to nie jedyne tego rodzaju dzieło w Sulmierzycach. Tablicą przy ulicy Nowokościelnej uczczono pamięć drugiego po Klonowicu najsłynniejszego w Polsce sulmierzyczanina, Adama Bronisława Ciechańskiego, wybitnego muzyka, kontrabasisty, profesora Konserwatorium Muzycznego i Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Poznaniu i Wrocławiu. Zawieszono ją na ścianie rodzinnego domu i, jak można się dowiedzieć z inskrypcji, uroczystość ta odbyła się w roku 1976, w okrągłą 94. rocznice, urodzin mistrza. W rynku w roku 1966 odsłonięto obelisk pamięci ofiar powstań oraz II wojny światowej, natomiast kolejne dwa obeliski upamiętniają imiennie śmierć dwóch żołnierzy. Pierwszy, znajdujący się na ulicy Starokościelnej, poświecony jest powstańcowi wielkopolskiemu Piotrowi Zielezińskiemu, który zginą w tym miejscu 31 stycznia 1919 roku. Drugi, nieopodal Sulmierzyckiego Domu Kultury, upamiętnia kaprala Jarosława Stryczyńskiego, który bohatersko i ofiarnie bronił przeprawy przez Czarną Wodę 1 września 1939 roku.

    Tuż obok ostatniego z obelisków, nieopodal przepływającej Czarnej Wody, znajduje się charakterystyczny gmach, w którym od momentu oddania do użytku, czyli roku 1950, nieprzerwanie „bije serce” kulturalne miasta. Obiekt zwany początkowo Domem Ludowym, a obecnie Sulmierzyckim Domem Kultury, jest miejscem w którego murach działalność prowadziły wszelkiego maści organizacje, od Kółka Rolniczego, przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Sulmierzyckiej, do Chóru „Cecylia” włącznie.

    Ciekawym zabytkiem Sulmierzyc jest wiatrak koźlak „Jakub”, świadczący o rolniczym charakterze miasta. Drewnianej konstrukcji młyn stojący w północnej części Sulmierzyc wzniesiony został w końcu XVIII wieku. Wielokrotnie remontowany, jest obecnie jedynym zachowanym z dwunastu istniejących niegdyś w okolicy wiatraków.

    Mówiąc o Sulmierzycach nie można nie wspomnieć o starym cmentarzu, którego powstanie datuje się nawet na wieki średnie. Pierwotnie był to cmentarz przykościelny, założony przy istniejącym w tym miejscu przez kilka stuleci kościele parafialnym pw. Wszystkich Świętych. Rozbudowana w połowie XIX wieku nekropolia służyła mieszkańcom miasta jako cmentarz grzebalny do roku 1973, kiedy to odbył się na nim ostatni pochówek. Cmentarz ten ma wielkie znaczenie dla miasta. Spoczywa na nim wielu zasłużonych dla miasta i regionu sulmierzyczan, a najstarsze zachowane na nim grobowce i nagrobki pochodzą z XIX wieku.

    Praktycznie jedyną namacalną pozostałością po gminie ewangelickiej w mieście jest kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Ten dawny ewangelicki zbór, z charakterystyczną wieżą zwieńczoną cebulastym hełmem, został wzniesiony w Sulmierzycach prawdopodobnie w roku 1911. Obecnie służy on parafii rzymsko-katolickiej jako dom pogrzebowy. Natomiast do dnia dzisiejszego nie zachowała się w Sulmierzycach ewangelicka nekropolia. Znajdować się ona miała nieopodal „zbiegu” ulic Błonie i Powstańców Wielkopolskich, na terenie obecnego cmentarza św. Józefa.

     

    Andrzej Drewicz

     

    Źródła:

    - „Sulmierzyce. Dzieje miasta”, praca pod red. Karola Olejnika

    - „Przewodnik turystyczny po Wielkopolsce”, Piotr Sobolewski

    - „Kościoły Diecezji Kaliskiej – Nasze Dziedzictwo”, Alicja Lubowicka, Maja Mówińska

    - www.sulmierzyce.pl

    - www.muzeumsulmierzyce.pl

    Komentarze

    Najczęściej odwiedzane

    The browser you use is not supported by this application, probably because it lacks some critical features.
    For a better experience, please consider using this application with a supported browser.