Podstawowe informacje
kilometry: około 50
źródło: Lipicze Oleandry nieopodal Goszczanowa
Kalisz to zdecydowanie „gród nad Prosną”. Warto jednak pamiętać, że w jego granicach płyną inne rzeki i strugi. Obok Pokrzywnicy i Krępicy na szczególną uwagę zasługuje prawy dopływ Prosny, Swędrnia. Urokliwa rzeka pełna jest zakoli i niezwykłych widoków. Na skalę regionu jest jedyna i wyjątkowa i z pewnością stanowi skarb przyrodniczy i turystyczny Ziemi Kaliskiej.
Swędrnia swój niedługi, bo około 50 kilometrowy bieg, rozpoczyna w na pograniczu województw łódzkiego i wielkopolskiego. Jej źródła wybijają na podmokłych i zatorfionych łąkach pomiędzy wsiami Lipicze Oleandry nieopodal Goszczanowa, a Żdżary, w powiecie tureckim. Głównymi miejscowościami przez jakie nasza bohaterka przepływa są kolejno: Goszczanów i Koźminek oraz pomniejsze wsie jak Gać Kaliska, Złotniki, Dębe czy Rożdżały. Tuż za Koźminkiem w latach 2000 – 2004 na jej nurcie zbudowano pełniący funkcje retencyjne zbiornik „Murowaniec”, o powierzchni 69,60 ha. W dalszym biegu, wody Swędrni zasila Żabianka, która jest jedynym znaczącym dopływem w jej dorzeczu wynoszącym około 544 kilometrów kwadratowych. Pięknie meandrując Swędrnia wpływa w granice Kalisza od strony osiedla Rajsków i uchodzi do prawego koryta Prosny czyli Kanału Bernardyńskiego na wysokości miejskiego parku.
Doniosłym dniem dla kaliskich ekologów i miłośników przyrody stał się dzień 20 grudnia roku 1991. Wtedy to ówczesny wojewoda kaliski wydał rozporządzenie o utworzeniu Obszaru Chronionego Krajobrazu „Dolina rzeki Swędrni”. Objął on około 5 tyś. ha. terenów powstałych w okresie zlodowacenia środkowopolskiego, związanych bezpośrednio z płynącą rzeką, choć nie tylko. To, co urzeka w „Dolinie rzeki Swędrni” to unikalny krajobraz z gęsto meandrującą rzeką, charakterystycznymi wysokimi i stromymi zboczami, łąkami łęgowymi oraz lasami w tym lasami łęgowymi, olsami i dąbrowami. Obok niebywałych walorów krajobrazowych, okolice Swędrni wyróżniają się bogatą i unikatową fauną i florą. Omawiane tereny są miejscem występowania cennych gatunków roślin, w tym wielu chronionych. Spotkamy tu siedliska czajki, błotniaka stawowego, zimorodka, perkozka, czy kaczek łąkowych – płaskonosa lub cyranki, gatunków ptaków uznanych w skali Europy i Polski za ginące. W czystych wodach Swędrni występują raki oraz objęte całkowitą ochroną ryby: koza złotawa, minóg ukraiński i piskorz. Z ssaków spotkać tu można gryzoniowate, czyli piżmaki oraz wpływające mocno na kształt doliny bobry.
O unikatowości tych terenów, położonych w najbliższym sąsiedztwie Kalisza, świadczy fakt, że z części obszaru chronionego krajobrazu wydzielono, w ramach programu „Natura 2000”, Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Dolina Swędrni”. Obejmuje on około 1300 – hektarowy fragment doliny Swędrni wraz z jej dopływem Żabianką. W celu promocji tych wyjątkowych terenów, w ramach wyżej przewołanego obszaru chronionego krajobrazu wytyczono pierwszy w powiecie, szlak edukacyjno-rowerowy „Natura 2000”. Licząca ponad 32 km trasa rowerowa pozwala doskonale zapoznać się z urokami doliny Swędrni. Dolinę tą można też przebyć piechotą, choć z uwagi na podmokłe tereny wycieczka taka może być nieco uciążliwa. Niebywałą przygodą natomiast może okazać dla miłośników bezpośredniego obcowania z naturą spływ kajakowy. Przy odpowiednim poziomie wody, Swędrnia okazuje się wyborną rzeką do tego rodzaju atrakcji. Urokliwe zakola, malownicze brzegi, konieczność przepraw przez znajdujące się w wodzie dzięki bobrom drzewa, walka z bystrym nurtem to rarytasy, a i też wyzwania dla miłośników turystyki kajakowej.
Andrzej Drewicz
Źródła:
– www.obszary.natura2000.org.pl
– www.kalisz.poznan.lasy.gov.pl
– „Przyrodnicze uwarunkowania zmiany lokalizacji zapory dla zbiornika wodnego „Nędzerzew” k/Kalisza.”, artykuł Zdzisława Małeckiego i Zbigniewa Staszewskiego w „Inżynierii ekologicznej”.
